300, να τ’ αφήσουμε;

Είδα εχτές τους 300, οκ διασκέδαση ήταν. Αν το κόμικ του Φρανκ Μίλλερ είναι καλό χωρίς ιδιαίτερες εξάρσεις, η μεταφορά του Ζακ Σνάιντερ ήταν απλά εύπεπτη χωρίς ιδιαίτερες εξάρσεις κι αυτή. Οι 300 έδωσαν για μία άλλη φορά την αφορμή για υπερβολές ανάμεσα στα αυνανιζόμενα εθνίκια και τους ασέξουαλ ψευτοαριστεριστές. Δεν ήταν ακριβώς καλή ταινία, μα ούτε και κακή. Δύο ώρες μασούλημα ποπ κορν και κόκα κόλα βλέποντας ποτάμια από αίματα, αποκεφαλισμούς, τέρατα και ιαχές “α-ουγκ!”. Θιζ ιζ Σπάρταν, θιζ ιζ τζάμπινγκ.

Πέρα από το κινηματογραφικό σκέλος -εικαστικά η ταινία είναι άψογη, με μια έντονη αποφορά γερμανικού εξπρεσιονισμού- είναι πολύ ενδιαφέρουσα η φιλοσοφία που τη διέπει. Όπου δεν υπάρχουν βαθυστόχαστα νοήματα, που εκφράζονται με τα “α-ουγκ” κάθε τόσο, θεμελιώνονται στερεότυπα. Ο στρατός του Ξέρξη είναι υποδειγματικά πολυφυλετικός, μαύροι, μογγόλοι και παραμορφωμένοι συμμετέχουν με μια ισονομία που παραπέμπει σε μια politically correct συμπεριφορά, απαξιώνοντας την “καθαρότητα” των Σπαρτιατών. Λίγο ήθελαν οι αμερικανίζοντες στην προφορά νέγροι να μιλήσουν στα ebonics λες και βολτάρουν στο κέντρο του Μπρονξ, ο Ξέρξης ήταν σαν drag queen στο Σόχο, οι πολεμιστές του είχαν το σθένος και το φανατισμό που τους κατεύθυνε η επίφαση της ισχύος και οι παραμορφωμένες παλλακίδες εκδικούνται το αγγλοσαξωνικό πρότυπο ομορφιάς (κι αποκλεισμού). Δεν υπάρχουν Άραβες και Πέρσες, η κοινωνία του Ξέρξη είναι μια παγκοσμιοποιημένη ελίτ της μάζας. Έτσι λοιπόν, ο δαιμονικός χαρακτήρας των Περσών που καταλογίζουν τόσο η ταινία όσο και το κόμικ, μοιάζει πιο πολύ με μια καταγγελία κατά της (αμερικανικής) παγκοσμιοποίησης.

Από την άλλη, η αντίσταση των Σπαρτιατών δεν υποστηρίζεται μόνο με “ηρωικά” και “πατριωτικά” κριτήρια. Υπάρχει ένας ενδιαφέροντας διάλογος(sic) στην ταινία, την ώρα της μάχης, μεταξύ δύο Σπαρτιατών: «I ‘m here and i ‘m watching your back», «Νot know, i ‘m busy!» Δεν είναι ίσως τόσο τυχαίο που εδώ παραπέμπονται ομοφυλοφιλικοί συνειρμοί, αλλά αυτό είναι ίδιο χαρακτηριστικό μιας κλειστής κοινωνίας: για τις φανερές εκφάνσεις της, μιλούν με υπονοούμενα. Η σπαρτιάτικη κοινωνία οφείλει να επιβεβαιώνει το μύθο της, τη σκληρότητα, την αλαζονεία και τον απομονωτισμό. Με άλλα λόγια, εξυμνείται η μοναδικότητα του πολιτισμού τους. Είναι όμως μάλλον αστείο να μιλήσουμε για την έννοια της ελευθερίας σε μια μιλιταριστική κοινωνία.

Το πιο σημαντικό στοιχείο όμως, είναι άλλο. Η ταινία είναι εξόφθαλμα περισσότερο ανακριβής από την Τροία και τον Μέγα Αλέξανδρο, αλλά ελάχιστες είναι οι σοβαρές αντιδράσεις. Εύκολα κατανοούμε γιατί: δεν αφήνει πολλά περιθώρια αμφισβήτησης όταν κολακεύεται η εθνικοφροσύνη. Οι πυρετώδεις πολεμικές αφορούν μόνο τα εθνίκια και τους ψευτοαριστεριστές, οι υπόλοιποι θα χαρούν μια απροβλημάτιστη δημιουργία. Έτσι, οι 300 είναι κατασκεύασμα που θέλει να τα έχει καλά με την πλειοψηφία των θεατών και γι αυτό οι τελευταίοι, τελικά, είναι οι ευχαριστημένοι της υπόθεσης. Μετά τους παραγωγούς.

________________________________________

Σημ: επειδή είμαστε αρκετά ανιστόρητοι όταν καμαρώνουμε μόνο για τη δική μας ιστορία χωρίς να γνωρίζουμε τους άλλους πολιτισμούς, συνιστώ να διαβάσετε τη Δημιουργία του Γκορ Βιντάλ για να καταλάβετε πως οι κυρίως ειπείν Πέρσες δεν ήταν μια μάζωξη ημίτρελων εισβολέων αλλά ένας μεγάλος και σπουδαίος πολιτισμός.

Advertisements

13 thoughts on “300, να τ’ αφήσουμε;

  1. Θα μου επιτρέψεις να πω τη γνώμη μου, διαχωρίζοντάς τη ελαφρώς από τη δική σου.

    “300”

    Ως άνθρωπος που αγαπά την ιστορία, και προσπαθεί να την μελετήσει, δεν θα μπορούσα να μη πάω να δω την ταινία «300» βασισμένη στο ομώνυμο κόμικ του Φρανκ Μίλλερ. Παρά τις κριτικές που διάβασα και τις κορώνες περί ιστορικής ανακρίβειας ήθελα να κρίνω εξ ιδίων. Πηγαίνοντας λοιπόν προσπάθησα να καθαρίσω το μυαλό μου από όποια προκατάληψη και να μην έχω οποιαδήποτε προσμονή.

    Τα βασικά ήταν όπως τα περίμενα. Ως αμερικάνικη ταινία ήταν τεχνικά αρτιότατη, όπως και η πιο μεγάλη φούσκα του Χόλυγουντ (βλ. Γκοντζίλα κλπ.) δεν υπήρχε κανένα κενό στον τρόπο που έθεσαν τα μέσα για να αφηγηθούν μια ιστορία, την όποια ιστορία. Αυτό το αναγνωρίζω στους αμερικανούς.

    Αισθητικά τώρα, όλος ο περιβάλλοντας χώρος που διαδραματίζεται η ιστορία ήταν εκπληκτικός, κυρίως τα χρώματα, και σε έβαζαν στην ατμόσφαιρα που είχαν σκοπό να επιτύχουν, αυτήν ενός κόμικ. Να αναφέρω εδώ την ποιητική σκηνή όπου η μάντις βρίσκεται σε έκσταση και χορεύει, θυμίζοντάς μου την υπέροχη κινέζικη ταινία υπόσχεση.

    Στο σημείο τριβής τώρα, την ιστορική ακρίβεια. Διάβασα αρκετές κριτικές ή θέσεις που συνέκλιναν στην ίδια κατεύθυνση ήτοι ακόμη μια φορά το Χόλυγουντ παραποιεί την ιστορία (μάλιστα σε μια περίοδο που υπάρχει και ανοικτή διένεξη των αμερικανών με την Ανατολή και θα ήθελαν να χρησιμοποιήσουν και αυτό το θέμα ως προπαγάνδα για ίδιον όφελος).

    Θα διαφωνήσω πλήρως. Από την αρχή οι συντελεστές δήλωσαν ότι δεν υπάρχει καμία ιστορική ακρίβεια στο θέμα. Και πως θα μπορούσε άλλωστε. Ο σουρεαλισμός της ταινίας (γέννημα της καταβολής του από το ομώνυμο κόμικ) δεν σε αφήνει να κάνεις τέτοιου είδους κριτική. Η ταινία, όταν τη πρωτοδείς κινείται ανάμεσα στον ρεαλισμό και σουρεαλισμό (και αυτό το θεωρώ επίτευγμα) χωρίς να ξενίζει αφού εξαρχής η ατμόσφαιρα σε προϊδεάζει. Αυτό το στοιχείο την κάνει όχι μόνο ευχάριστη στην παρακολούθηση αλλά και άκρως ενδιαφέρουσα ως προς τον αφηγηματικό τρόπο.

    Θεωρώ όμως ότι υπάρχει ένα δεύτερο επίπεδο στην ταινία. Δεν μπορώ να πω με σιγουριά ότι ήταν αντικειμενικός σκοπός της ταινίας αυτό το επίπεδο, περισσότερο έρχεται από τον κόσμο του κόμικ και τον συγκεκριμένο καλλιτέχνη. Αυτό είναι το επίπεδο του σουρεαλιστικού συμβολισμού.

    Εδώ είναι και το μεγάλο σημείο τριβής που έχω με τους κατακριτές της ταινίας. Μου φαίνεται ότι πρέπει να έχεις κάποιες ιστορικές γνώσεις για να αποσυμβολίσεις τον σουρεαλισμό που κυριαρχεί.

    Δεν ξενίζει, ας πούμε, η μορφή του Ξέρξη-γίγαντα, όταν αντιληφθείς ότι αυτή πρέπει να είναι η ιδέα που έχει ο ίδιος για τον εαυτό του, αλλά και οι άλλοι για αυτόν. Ένας γόνος θεών, ένα υπεράνθρωπο ον, ο βασιλεύ των βασιλέων, όπως τον αποκαλούν και εδώ ο συμβολισμός κινείται στο ψυχολογικό επίπεδο.

    Η μορφή του Εφιάλτη δεν είναι ένα τέρας που παραπέμπει σε διαστημικές ταινίες. Ο Εφιάλτης είναι τόσο δύσμορφος όσο και η πράξη του και δεν είναι μόνο Εφιάλτης. Μέσα από αυτό το όν παρουσιάζεται και ο Δημάρατος, ο εξόριστος βασιλιάς της Σπάρτης που ακολουθεί και συμβουλεύει τον Ξέρξη. Η άσχημη μορφή και πράξη συνοδεύει τους 300 από την Σπάρτη εώς τις Θερμοπύλες. Γίνεται Εφιάλτης όταν παρουσιάζεται στον Ξέρξη και προδίδει και ξανά Δημάρατος όταν ζητά να ντυθεί με τη στολή των Περσών, μια στολή που η Σπάρτη του έχει αρνηθεί και αυτή η σκηνή λαμβάνει μέρος σε μια σκηνή χλιδής, σεξουαλικότητας και αναπηρίας.

    Σαν σουρεαλιστικός συμβολισμός πρέπει να αποδοθεί και η σκηνή όπου ένας ρινόκερος, ναι ένας ρινόκερος, εφορμά ενάντια στις γραμμές των Λακεδαιμονίων (όπως είναι το ορθό και όχι Σπαρτιατών) και ένας από τους 300 τον εξουδετερώνει. Η τρομακτική δύναμη της Ασίας που εφορμά εναντίον ενός και μόνο έθνους, αυτή και αν είναι ιστορική πραγματικότητα.

    Θα αναφερθώ ακόμη στην φυσική μορφή των Αθανάτων, που αποκαλύπτεται κάτω από την εντυπωσιακή μάσκα τους. Ανθρωπόμορφα τέρατα, ανίκητα από ανθρώπους. Μα αυτό δεν πίστευαν και οι Έλληνες που τους έλεγαν και «αθάνατους»; Δεν το αντιλαμβάνεται αυτό όποιος έχει διαβάσει Ηρόδοτο; Αυτόν τον φόβο δεν δημιουργούσε αυτή η στρατιά και ακόμη περισσότερο αυτό το επίλεκτο τμήμα της; Στον Ηρόδοτο αυτό είναι σαφές όσο αφορά το ψυχολογικό υπόβαθρό των Ελλήνων.

    Τέλος για το γεγονός ότι ο Λεωνίδας πεθαίνει τελευταίος, ενώ όλοι γνωρίζουμε για την επική μάχη, ομηρικών διαστάσεων, που εκτυλίχθηκε για την κατοχή του άψυχου σώματός του. Μα η παρουσία του στο πεδίο της μάχης θα πεθάνει μόνο όταν πέσει και ο τελευταίος Λακεδαιμόνιος που προστατεύει και αρνείται να παραδώσει τον άψυχο πλέον βασιλιά του και όχι μόνο το ξέρουμε αλλά το νιώθουμε.

    Ως κατακλείδα θα ήθελα να πω ότι πολλοί παίρνουν τη μορφή τους ανάλογα με τις πράξεις τους, τις προθέσεις τους ή/και το ψυχολογικό τους υπόβαθρο (βλ. μορφή Εφόρων και χρησμοδοτών) και αυτή είναι και η γνώμη που αποκομίζουμε εμείς οι Έλληνες για τα πρόσωπα από την ιστορία σήμερα. Άλλωστε από τότε ονομάζουμε το άσχημο όνειρο ως Εφιάλτη και πόσο, αλήθεια, άσχημη πρέπει να απεικονιστεί η μορφή του;

    Πολύκαρπος Δ. Παριορίτσας
    pol@rfs.gr

  2. Χαιρετώ σε Πολύκαρπε

    Σίγουρα το ποστ δεν εξαντλεί το θέμα, αλλά έγραψα συγκεκριμένα αυτά που δεν είδα κάπου αλλού να διατυπώνονται – και είναι πλέον πάρα πολλές οι δημοσιεύσεις. Γνωρίζω το κείμενό σου από το 12830.gr και επί της ουσίας δεν διαφωνώ πολύ. Κάποιες σημειώσεις μονάχα:

    Δεν συμφωνώ απόλυτα με τον όρο σουρεαλιστικό συμβολισμό, περισσότερο βλέπω μια εξώθηση στα άκρα όπου αρχίζει να διαχωρίζεται η ιστορική πραγματικότητα και ρέπει στη μεταφυσική. Η χαρακτηριστική σκηνή με τον ρινόκερο, που εύστοχα θύμισες, ανήκει περισσότερο σε μια παράδοση που τονίζει το μυθολογικό στοιχείο μέσα από την ηρωοποίηση. Δεν είναι σύμπτωση που θυμίζει, έως αντιγράφει, τον Άρχοντα των Δαχτυλιδιών στην τρίτη ταινία, πρόκειται για έναν εξωραϊσμό με επικές διαστάσεις μέσα από δοκιμασμένα πλαίσια αφήγησης. Ακόμη και οι αρνητικές όψεις, λόγου χάρη ο Εφιάλτης κι εδώ συμφωνώ απόλυτα με σένα, εικάζονται πλέον από τις συνέπειες τους καθώς δεν είμαστε αυτόπτες μάρτυρες αυτών των ιστορικών γεγονότων. Εξάλλου, όλες οι ιστορικές πηγές στηρίζονται σε εξ ακοής μαρτυρίες και παραδόσεις και γι αυτό πολλά αινίγματα αυτής της μάχης παραμένουν – και θα παραμείνουν – αξεδιάλυτα.

    Αυτό που μένει, η αφήγηση της ιστορίας, έχει πολλούς τρόπους να διατυπωθεί. Πέρα των ιστορικών πηγών, η τέχνη δια μέσου των αιώνων εκφράστηκε με ποικίλους τρόπους γι αυτή τη μάχη και ο κινηματογράφος δεν μένει στην απέξω. Μοιραία, η καλλιτεχνική ελευθερία είναι πάντα πάνω από την ιστορική ακρίβεια, το ζητούμενο είναι ποιες ιδέες κι απόψεις θα διατυπωθούν έτσι ώστε η μάχη των Θερμοπυλών να είναι ο διαχρονικός άξονας αναφοράς για τις κατοπινές απεικονίσεις που θα λαμβάνουν και θα κρίνουν την επικαιρότητα της εποχής τους – σαν τη σημερινή.

    Φέρνω παράδειγμα τις πάμπολλες – μπαρόκ κυρίως – όπερες αρχαιοελληνικής θεματολογίας, ουδείς σήμερα δεν κατακρίνει πια τις ανακρίβειες τους, που συχνά φτάνουν στα όρια του γελοίου, επειδή ακολουθούσαν τις αντιλήψεις της εποχής της Αναγέννησης και έπειτα, κι έτσι θα αντιμετωπιστούν στο κοντινό μέλλον και οι 300 του Σνάιντερ. Απλά, τώρα το ψωμί είναι ζεστό.

  3. Σου έστειλα τα χρόνια πολλά με το κινητό αλλά απάντηση δεν πήρα. Το έλαβες; Χρόνια πολλά κι από εδώ, να σε χαιρόμαστε, πολλά φιλιά.

  4. Νομίζω ότι η ταινία ήταν καλύτερη από τις προσδοκίες μου…
    Άξιζε όχι μόνο γιατί εμείς οι έλληνες φεύγουμε 10 πόντους ψηλότεροι από την περηφάνια μας, αλλά γιατί μέσα από ένα καλοστημένο και όχι βαρετό παραμύθι, ο θεατής μαθαίνει τις βασικές ιστορικές αλήθεις και όχι την ιστορία… αλλλά ποιός πάει στον κνηματογράφο για να μάθει ιστορία…
    Καλημέρα, εξαιρετικό το ποστ αλλά και το σχόλιο του Πολύκαρπου

  5. Καλοί μου!

    Πρώτον. Εξηγήστε και σε με την δεκάποντον ανύψωσην διότι, ως Έλλην, δεν την έλαβα βλέπων την ταινία, εν τούτοις, πολλοί ναι…

    Άλλο. Οι ρινόκεροι, ο τερατόμορφος εφιάλτης, ο γιγάντιος Ξέρξης υπακούουν μια γραμμικότητα στην αφήγηση και μιαν απλοικότητα στο μύνημα… Μετατρέπουν το κακόν σε άκρο και, έτσι λαϊκίστικα, κολακεύουνε τη μετριότητά μας. Άλλωστε, παρά τους εξόχους κοιλιακούς των, οι Λακεδαιμόνιοι μας μοιάζουν περισσότερον από το εξ ανατολών τσούρμο.

    Με άλλα λόγια, τεχνικόν χάρμα οφθαλμών μεν, εύκολες συγκινιτικότητες (ο Λοχαγός που δεν πρόλαβε να πει στο γιο του πόσο τον αγαπά…. τς τς τς…), μια αστεία πλοκή στο πολιτικό επίπεδο και μηδενική προσπάθεια βαθύτερης ανάγνωσης των κυρίων προσώπων…

    Παραμύθι εύκολο… Χαμένη ευκαιρία!

  6. Προσωπικά βρίσκω εντελώς ανόητο να ψάχνεις για ιστορικές ανακρίβειες σε blockbuster ταινίες. Πόσο μάλλον στη συγκεκριμένη που είναι και μεταφορά από comic. Που ακόμα και από το comic είναι διασκευασμένη η ταινία (η σκηνή με τον ρινόκερο, οι σκηνές με τον Θέρων και ο χαρακτήρας του γιού του capten απουσιάζουν από το έργο του Mllier ενώ οι Θεσπιείς, που δεν παρουσιάζονται στην ταινία, δεν προλαβαίνουν να δραπετεύσουν και σφάζονται από τους αθανάτους τη στιγμή που ζητάει έλεος ο Εφιάλτης για τη ζωή τους). Πολλά σπουδαία έργα έχουν διασκευαστεί και συχνά έχουν γίνει ακόμα ωραιώτερα. Διασκευή όμως σε ιστορικό γεγονός; Γιατί όχι; Όποιον τον ενδιαφέρει τόσο πολύ η ιστορική ακρίβεια στον κινιματογράφο καλίτερα να κατευάσει κανα ντοκιμαντέρ του history channel και μετά πάνω στο ντοκιμαντέρ ας κάνει την όποια κριτική θέλει.

  7. Για τα χρόνια πολλά ήρθα εγώ.
    Τους 300, δεν τους έχω δει αλλά, αν κρίνω από τα γκαρίσματα στο διαφημιστικό, μέχρι να συνέλθω, θέλω καιρό!

  8. herinna
    Έλαβα το μήνυμα αλλά έπηζα! Ευχαριστώ.

    parafonos
    Καλοστημένο μεν, κενό δε.

    goas
    Αν την είχε αναλάβει την ταινία σκηνοθέτης πρώτης γραμμής, σίγουρα το αποτέλεσμα θα ήταν πολύ ανώτερο, αυτό εννοείται. Να ήταν κάνας Ridley Scott…

    frontman
    Γι αυτό κατέληξα ότι είναι ένα εύπεπτο κατασκεύασμα χωρίς απαιτήσεις.

    N.Ago
    Σ’ ευχαριστώ. Α-ουγκ!

  9. Έχω διαβάσει ένα σωρό ποστ για αυτή την ταινία και έχω ακούσει άλλες 500 απόψεις και όλα αυτά με έκαναν να μην θέλω να τη δω λες και θα πάθαινα κάτι. Κι όμως πήγα την προηγούμενη εβδομάδα…. δεν θα έλεγα πως τρελάθηκα,αλλά ούτε και πως δεν την είδα χωρίς ενδιαφέρον.

    Πιστεύω πως το ποστ σου κάνει μια εν συντομία αναφορά στην ταινία και το θεωρώ από τα καλύτερα και πιο αντικειμενικά ποστ που έχω πετύχει έως τώρα.

    Τις καλησπέρες μου…

  10. Όπως πάντα, στον χώρο του θεάματος κανείς δεν πρόκειται να θυσιάσει τίποτα, αν είναι να χάσει χρήματα. Εγώ όμως σαν έλληνας, χαίρομαι που έκαναν αυτήν την ταινία, κια δεν με προσβάλλουν καθόλου οι ανακρίβειες. Άλλωστε, και χάρη μας κάνουν, που ασχολούνται με ένα διαλλυμένο κράτος.

    limaris.wordpress.com

  11. Μέμα
    Κι άλλες πυραμίδες; Πωπω, θα κάνω πέτρα την καρδιά μου και θα γράψω μόνο για σένα. Χαιρετίσματα στα meta-παιδιά 😉

    limaris
    Τουλάχιστον, εδώ μετράει να είσαι διαλλακτικός, ειλικρινής και να μην προσβάλλεσαι. Με γεια το ιστολόγιο σου.

  12. Για τους άλλους δεν ξέρω… πάντως εγώ σε σκέφτομαι συχνά 😉 είδες τις φώτος υποθέτω! anyway….
    Σε ευχαριστώ που δέχτηκες την πρόσκληση και θα μου κάνεις το χατίρι. Η αλήθεια είναι πως έχουμε ζαλιστεί από τα πολλά παιχνίδια, αλλά είναι ωραία μερικά χεχε….
    Τα φιλιά μου
    την εκτίμησή μου
    και τις καλημέρες μου… 🙂

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s