Αναζητώντας το χαμένο ιστορικό κρίκο της κλωστοϋφαντουργίας: η περίπτωση Λαναρά

Ψάχνοντας για κάποια στοιχεία σχετικά με μια έρευνά μου, τα οποία θα έμπαιναν πιθανότατα ως παρένθεση, σκόνταψα στην υπόθεση του δυσάρεστου όσο και αμφιλεγόμενου βιομηχάνου Θωμά Λαναρά που μας άφησε χρόνους. Κοιτάζοντας περισσότερο το θέμα αναρωτήθηκα πόσο βαθιά μέσα στο χρόνο έφταναν οι κλωστοϋφαντουργικές επιχειρήσεις του αλλά βρήκα ορισμένες πολύ ενδιαφέρουσες ενδείξεις χάρη στο γνωστό πια όσο κι εξαιρετικά εντυπωσιακό ημερολόγιο του απεσταλμένου του προέδρου Χάρι Τρούμαν, ο Πολ Πόρτερ, την εποχή της διακυβέρνησης του τραπεζίτη Δημήτριου Μαξίμου κατά το 1947.

Ας κάνουμε μια παρένθεση και κάντε τον κόπο να διαβάστε πρώτα αυτό το ρεπορτάζ του Χρήστου Κορφιάτη για το ΒΗΜΑ στις 30/04/2006. Και συνεχίζουμε.

Η καταγραφή του εξόχως αποκαλυπτικού ημερολόγιου του Πολ Πόρτερ, με ημερομηνία Τρίτη 4 Φεβρουαρίου 1947, αποκαλύπτει μια συνάντηση με έναν βιομήχανο κλωστοϋφαντουργίας χωρίς -δυστυχώς- να διασώσει το επώνυμό του:

Με διερμηνέα τον Dipson, συζήτησα με έναν βιομήχανο κλωστοϋφαντουργίας και άλλους το ζήτημα της ενίσχυσης παραγωγικών δραστηριοτήτων με ρευστό. Και αυτοί εξέφρασαν το μεγάλο τους φόβο για πολιτική αστάθεια και μια αίσθηση ανασφάλειας. Φαντάζομαι πως οι περισσότεροι ιδιώτες με τους οποίους συνομιλώ είναι παλιές καραβάνες στο να μετατρέπουν τα κέρδη τους σε χρυσό ή συνάλλαγμα, για να τα φυγαδεύουν και να τα διασφαλίζουν στο εξωτερικό. Τους είπα ότι ένας ξένος  έχει την εντύπωση πως οι επιχειρηματίες της Ελλάδας ξεπουλάνε τη χώρα τους. Συνέχισα τη συζήτηση με τον Πεσμαζόγλου* και συμφωνήσαμε ότι πιθανότατα το ζήτημα δεν είναι ηθικό, αλλά αποτελεί ευθύνη της κυβέρνησης να απαγορεύσει τέτοιες πρακτικές. [1]

*Γεώργος Πεσμαζόγλου, ο πρόεδρος και διοικητής της Εθνικής Τραπέζης και της Εθνικής Κτηματικής Τραπέζης.

Τα συμφραζόμενα οδηγούν στο συμπέρασμα πως ο Πολ Πόρτερ είχε συναντηθεί με έναν βιομήχανο από τις κορυφαίες κλωστοϋφαντουργίες της εποχής. Η επιχείρηση του Ελευθέριου Μουζάκη, πασίγνωστος από την “Πεταλούδα”, ουσιαστικά ξεκίνησε φτωχά το 1950 οπότε στρεφόμαστε είτε στον απολύτως ξεχασμένο Ραζή, τον Νίκο Καρέλλα της Αιγαίον,  τον Χριστόφορο Κατσάμπα της Πειραϊκής Πατραϊκής ή στον πατέρα Λαναρά. Αμφότεροι οι τελευταίοι ήταν πολύ δραστήριοι στην μετακατοχική Ελλάδα -μεσούσης του Εμφυλίου…- αλλά η παρατήρηση του Πολ Πόρτερ, κι ας μην διέσωσε το όνομα, αποκτά μεγαλύτερη σημασία αναζητώντας τις προσωπικές πορείες του καθενός από αυτούς.

Όμως ο Χριστόφορος Κατσάμπας είχε εκλεγεί πρόεδρος του ΣΕΒ το 1945 και ήταν τόσο θορυβώδης στο έργο του, επανεκλέχτηκε αργότερα το 1947, που μάλλον θα έπρεπε να αντιμετωπίσουμε με σκεπτικισμό την άγνοια του Πολ Πόρτερ γι αυτόν.

Οπότε η πιθανότητα ισομοιράζεται μεταξύ Καρέλλα, Λαναρά και Κατσάμπα.

Ιδού πεδίον δόξης λαμπρό για τους ερευνητές.

Ας κάνουμε μια παραπομπή στο βιογραφικό του αποθανόντος Θωμά Λαναρά, όπως μας λέει το Insider.gr:

«Ο Θ. Λαναράς είναι πρώτος ξάδελφος του Μιλτιάδη Βαρβιτσιώτη από το γάµο της αδερφής του πατέρα του, Χριστόδουλου, µε τον Ιωάννη Βαρβιτσιώτη και πρώτος ξάδελφος του Σπύρου Καπράλου [σ.σ. Διετέλεσε πρόεδρος του Χρημαστηρίου] , ο πατέρας του οποίου παντρεύτηκε τη δεύτερη αδερφή του Χριστόδουλου, ενώ η τρίτη κατά σειρά αδερφή του πατέρα του έγινε µέλος της ισχυρής οικογένειας Εφραίµογλου.»

Αυτά όπως και άλλες γνωστές παρόμοιες περιπτώσεις να έχουμε υπόψη όταν κάποιοι σκίζονται για «ελεύθερη αγορά», «ιδιωτική πρωτοβουλία» και “ανταγωνισμό στην οικονομία” στην Ελλάδα. Ο μεσαίωνας με τους βασιλικούς γάμους και τις επιμειξίες των φεουδαρχών δεν έχει πεθάνει ποτέ.

[1] Πολ Πόρτερ
Ζητείται: Ένα θαύμα για την Ελλάδα.
Έκδοση για το ΒΗΜΑ, σελ 144.

Σημ. Το ποστ αναβαθμίστηκε διακριτικά με μια προσθήκη. Ευχαριστώ τον φίλο Κάππα Γκρέκο από το Facebook για την υπενθύμιση με τον Ν. Καρέλλα.

Ο ΓΑΠ για τον Steve Jobs

Όπως μας πληροφορεί κατ’ αποκλειστικότητα γνωστός δημοσιογράφος και ραδιοφωνικός παραγωγός στο Facebook:

Σε λίγο ο πρωθυπουργός Γιώργος Παπανδρέου θα κάνει δήλωση, με την οποία θα εκφράσει ταυτοχρόνως την οδύνη του για το θάνατο του Steve Jobs και τις εκτιμήσεις του για την προοπτική ανάπτυξης στη χώρα. Η δήλωση θα είναι λιτή και θα περιλαμβάνει δύο λέξεις: «No Jobs».

Όπως και στην τέχνη, στην πολιτική δεν υπάρχει παρθενογένεση

Επιβαρύνσεις μισθωτών; «Εργασιακή εφεδρεία»;
Από το βιβλίο του Σπύρου Λιναρδάτου, 4η Αυγούστου, εκδ Θεμέλιο, σελ 117.

Λεφτά υπάρχουν! Προσέξτε κάποιες λέξεις και φράσεις κλειδιά που μας είναι εξαιρετικά οικεία… Από τους Λόγους και Σκέψεις του Μεταξά, 2ος τόμος, λόγος του στην Καλαμάτα στις 24 Απριλίου 1939.

Από τη Σκοτεινή Ήπειρο του Μαρκ Μαζάουερ, σελ 350-351, εκδ Αλεξάνδρεια, οι ανατριχιαστικές ιστορικές αναλογίες είναι αναπόφευκτες, δεν χρειάζεται να ταξιδέψουμε μέχρι τόσο μακριά στην Λατινική Αμερική.

Θα ακολουθήσουν κι άλλα…

Το παραμύθι-τέρας για τη μετοχή της Τράπεζας της Ανατολής

Με απλά, καθαρά και ξάστερα επιχειρήματα ένα μέλος του phorum.gr ξεσκεπάζει το καινούριο επικοινωνιακό viral του Μάκη Τριανταφυλλόπουλου.

Δεν υπάρχει κανένα μυστήριο για το τι είναι το έγγραφο που απεικονίζεται: Είναι μία μετοχή τής Τράπεζας της Ανατολής. Αναφέρεται και η ονομαστική της αξία: 125 Χρυσά Φράγκα. Πόσο είναι αυτό; Μεταξύ 1865 και 1936 το Ελβετικό Φράγκο είχε σταθερή ισοτιμία με τον χρυσό και ήταν ίσο με 0.290322 γραμμάρια χρυσού. Μετά το 1936 υπέστη διάφορες υποτιμήσεις έναντι του χρυσού, μέχρι που την δεκαετία του ’70 και το Ελβετικό Φράγκο εγκατέλειψε τον κανόνα του χρυσού. Αρα, είναι λογικό να πούμε ότι τα 125 χρυσά φράγκα του 1904 είναι αξίας ίσης με 125 Ελβετικά φράγκα σήμερα, ή περίπου € 104. Αν θέλουμε ντε και καλά να αποτιμήσουμε την όνομαστική αξία τής μετοχής σε χρυσό (αν και από πουθενά δεν προκύπτει κάτι τέτοιο) τότε θα είναι 125Χ0,290322= 36,29025 gr χρυσού. Αυτό είναι ίσο με 36,29025/31,1034768 = 1,1668 ουγκιές άρα αξίας 1,1668 x 1793 = € 2.092 περίπου.

Ομως αυτή είναι μόνο η ονομαστική αξία. Καμμία εταιρεία δεν υποχρεούται να πληρώσει την ονομαστική αξία μίας μετοχής στον κάτοχό της. Η λογιστική αξία διαμορφώνεται από την καθαρή θέση διά τον αριθμό των μετοχών. Και στην περίπτωσή μας δεν φαίνεται να υπάρχει καμία καθαρή θέση, άρα το χαρτί είναι άχρηστο.

Τέλος, από πουθενά δεν προκύπτει ότι υπάρχει εγγύηση κάποιας Γαλλικής Τράπεζας.

Υ.Γ. Τα χαρτάκια στο κάτω μέρος κοβόνταν σαν απόδειξη ότι κατεβλήθη τυχόν μέρισμα. Οταν τελείωναν, η μετοχή καταστρεφόταν και εξεδίδετο μία καινούργια.

Και το eurocapital.gr δεν έχει κανένα λόγο να πει ψέματα, αφού το κείμενο είναι περσινό, γράφοντας πως οι μετοχές της τράπεζας Ανατολής διαγράφηκαν λόγω της συγχώνευσης της με την ΕΤΕ.

Όμως στο ebay παρατηρήθηκε το φαινόμενο να έχουν βγει αυτές τις μέρες τρεις – προς το παρόν – δημοπρασίες της συγκεκριμένης μετοχής οι οποίες έχουν κλείσει. Η μία είναι αυτή η οποία έληξε στις 11 Ιουλίου φέτος με τελική τιμή… 1 ευρώ! Το πιο μεγάλο παράδοξο βρίσκεται στις άλλες δύο δημοπρασίες. Η πρώτη έληξε στις 20 Σεπτεμβρίου με τελική τιμή 249 δολάρια. Η δεύτερη έληξε στις 21 Σεπτεμβρίου με τελική τιμή στα 4999 δολάρια (3561,30 ευρώ). Το καλύτερο όμως είναι πως και τις δύο δημοπρασίες διενέργησε ο ίδιος οίκος δημοπρασιών! Κι αν μελετήσετε αυτή τη λίστα μετοχών προς πώληση θα διαπιστώσετε πως ελάχιστες από αυτές σπάνε το φράγμα των χιλίων ευρώ και αφορούν αποκλειστικά μετοχές μεξικανικών τραπεζών…

Αυτός που αγόρασε τη μετοχή έναντι 3561,30 ευρώ να τη χαίρεται τη μετοχή αξίας 2092 ευρώ ακόμα κι αν δεν έχει παρά μόνο ιστορική αξία. Ο άλλος που την αγόρασε 292 δολάρια ήταν πιο τυχερός.

Ο Στάθης Καλύβας τα κάνει (για μια ακόμη φορά) μαντάρα

Ο Στάθης Καλύβας δεν χρειάζεται συστάσεις, είναι πλέον γνωστός για τον αντιδραστικό τρόπο που εξετάζει την περίοδο του Εμφύλιου και την πυκνή αρθρογραφία του στις εφημερίδες, κυρίως στην Καθημερινή ως βασικός αρθρογράφος. Πρόσφατα, έγραψε ένα άρθρο στο οποίο ο προσεκτικός αναγνώστης, που έχει γνώσεις της ιστορίας πέρα από τις φόρμες των σχολικών εγχειρίδιων, θα διαπιστώσει πως τέτοιου είδους παρεμβάσεις συμβάλλουν επικουρικά στη καλλιέργεια και στον έλεγχο μιας νέας πολιτικής συνείδησης που θα υπαγορεύεται από τον απολογιτισμό σκοτεινών εποχών.

Το άρθρο έχει τίτλο Επιστροφή στο παρελθόν;

Κατηγορεί έναν Αμερικανό αρθρογράφο, πως “ο Roger Cohen, ένας από τους σοβαρότερους αρθρογράφους των New York Times, αναπαράγει σε πρόσφατο άρθρο του ένα στερεοτυπικό ιστορικό αφήγημα, σύμφωνα με το οποίο η ιστορία της Ελλάδας δεν είναι παρά μια διαδοχή καταστροφών: πόλεμοι, εθνοτικές εκκαθαρίσεις, δικτατορικά καθεστώτα και ένας εμφύλιος που τις συνέπειές του υφιστάμεθα έως σήμερα” και καταλήγει ο Στ. Καλύβας, πως “το αφήγημα της Ψωροκώσταινας πάσχει όσο και το αντίστοιχο της ισχυρής Ελλάδας. Και τα δύο γενικεύουν αποκλειστικά από το παρόν, ενώ απλοποιούν ασύστολα την ιστορία.” Η ιστορική σύνοψη του Roger Cohen δεν ενέχει κάποια παρατυπία ώστε να του προσάψει κανείς μια μεροληπτική αντιμετώπιση της νεοελληνικής ιστορίας. Εξάλλου, πρόσφατα ο Μαρκ Μαζάουερ έγραψε άρθρο στους Financial Times όπου κι αυτός ακολουθεί σχεδόν την ίδια γραμμή σε πιο ευρύτερα ιστορικοπολιτικά πλαίσια, αλλά πάντως καταγράφει κι αυτός διάδοχες καταστροφές για τις οποίες διαμαρτύρεται ο Στ. Καλύβας σε άλλες συνθήκες. Ίσως όμως να μην μπορεί να τον κατηγορήσει κι αυτόν ο Στ. Καλύβας καθώς μάς συστήθηκε στο πολυσυζητημένο δοκίμιο του Κόκκινη Τρομοκρατία στο πολύ σημαντικό συλλογικό έργο του Μαζάουερ Μετά τον Πόλεμο.[1] Κι ακόμα παραπέρα, κατηγορήθηκε πολλάκις,  όχι άδικα τις πιο πολλές φορές, πως ισοπεδώνεται σε ένα στερεοτυπικό ιστορικό αφήγημα αφού είναι έκδηλα απολογητής της Λευκής Τρομοκρατίας. Το δοκίμιο του είναι όντως ενδιαφέρον μα τα πορίσματα είναι αυτά που αμφισβητούνται έντονα επειδή γενικεύουν αποκλειστικά από το παρόν, ενώ απλοποιούν ασύστολα την ιστορία.

Στη συνέχεια γράφει το εκπληκτικό, πως “η Ελλάδα ήταν μία από τις πρώτες αποικίες που έφτιαξε εθνικό κράτος”!! Αν έγραφε για την Κύπρο θα ήταν ολόσωστος αλλά εδώ φανερώνει μια σύγχυση – ή μήπως πρόκειται για ακριτομυθία; Η Ελλάδα ήταν αποικία επί τουρκοκρατίας κι όχι τμήμα μιας πολυεθνικής αυτοκρατορίας και ακόμη ευρισκόμενη σε συνθήκες προτεκτοράτου επί Μεγάλων Δυνάμεων το 19ο αιώνα; Του ξέφυγε η παραδοχή πως, μετά το 1827, τελικά ήμασταν σχεδόν αγγλική αποικία λόγω του Κάνιγκ και του έχουμε άγαλμα στην ομώνυμη πλατεία, όπως τα λέει σκωπτικά ο Βασίλης Ραφαηλίδης στο γνωστό μπεστ σέλερ του;[2]

Παρακάτω θεωρεί πως “παρά τα όσα γράφονται σήμερα, η Ελλάδα έζησε κυρίως σε καθεστώς ειρήνης και δημοκρατίας και όχι κάτω από εμπόλεμες ή δικτατορικές συνθήκες.” Αν εννοεί ειρήνη και δημοκρατία και τις εξαιρετικά προβληματικές εποχές της συγκυβέρνησης Παλατιού και ΕΡΕ, που οδήγησαν στις εκλογές βίας και νοθείας το 1961 μέχρι την επταετή χούντα, τότε έχουμε ένα πρόβλημα αντίληψης και ερμηνείας από μέρους του Στ. Καλύβα. Γιατί μπορούμε να πούμε με σχετική ασφάλεια πως η μόνη περίοδος που υπήρξε μια δημοκρατία χωρίς προφανείς παρεκτροπές είναι η Μεταπολίτευση, που χάρη στη χούντα ξεφορτώθηκε λυτρωτικά την τυραννία της βασιλείας.[3] Εξαιρούμε βέβαια και την περίοδο του 19ου αιώνα διότι τότε υπήρξε ασφυκτικό μοναρχικό πολίτευμα με ελάχιστο δημοκρατικό πασπάλισμα.[4] Όπως εξαιρούμε και τις τραγελαφικές κυβερνήσεις των αρχών του 20ου αιώνα μέχρι τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, με τα δικτατορικά καθεστώτα αλλά και τα κοινοβουλευτικά πραξικοπήματα του Ελευθέριου Βενιζέλου.[5] Ο ασφυκτικός έλεγχος στην ύπαιθρο, οι εκκαθαρίσεις και η καταπίεση στις μειονότητες, οι διώξεις, οι εκτοπίσεις και οι εξορίες αντιφρονούντων αλλά και οι επαναλαμβανόμενες όσο και διαρκείς οικονομικές κρίσεις μάλλον παραπέμπουν περισσότερο σε μια εξαιρετικά βάναυση ειρήνη (για να δανειστούμε μια πετυχημένη έκφραση του Μαζάουερ) παρά σε μια ομαλή δημοκρατική μετάβαση της ελληνικής κοινωνίας.

Έπειτα συμπληρώνει τον παραπάνω συλλογισμό του: “Εντέλει, δεν περνάς από τον τρίτο στον πρώτο κόσμο, ούτε φτάνεις να είσαι μέσα στις τριάντα πιο πλούσιες χώρες του κόσμου μέσω απάτης και κοροϊδίας.” Δεν θα εξετάσουμε εδώ το γεγονός για το αν είμαστε πράγματι μέσα στις τριάντα πλουσιότερες χώρες με την κρίση του χρέους (της Ευρώπης; της υφηλίου;), το υπόρρητο εδώ είναι πως ο Έλληνας τα καταφέρνει διότι είναι “μάγκας”. Ουδέν ψευδέστερο. Η Ελλάδα κατάφερε να ανορθωθεί και να επιβιώνει μέσα από περίπλοκες διαδικασίες που συνεργεί απόλυτα την εξωτερική παρέμβαση: η σύγχρονη Ελλάδα έπρεπε να υπάρξει – όπως αργότερα και τα υπόλοιπα βαλκανικά κράτη – διότι το αργοσαπισμένο πτώμα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας δεν ήταν πια διαχειρίσιμο σε ευρύτερα γεωπολιτικά πλαίσια.

Στη συνέχεια, “η πορεία αυτή έχει πολλά και σύνθετα αίτια. Κατά τη γνώμη μου όμως, το πιο σημαντικό απ’ όλα ήταν η επιτυχής επιλογή ισχυρών συμμαχιών, αφού μια μικρή χώρα δεν μπορεί να σταθεί μόνη της. […] Αντίθετα, οι μεγάλες εθνικές τραγωδίες ήρθαν ως επιστέγασμα της εγκατάλειψης των συμμαχιών αυτών: τέτοιες ήταν οι περιπτώσεις της Μικρασιατικής Καταστροφής ή της διχοτόμησης της Κύπρου.” Στην περίπτωση της Μικρασιατικής Καταστροφής γνωρίζουμε πλέον πάρα πολλά πράγματα εδώ και πολύ καιρό, πως αυτή επήλθε κυρίως από την εδαφική πλεονεξία και τα στρατηγικά λάθη – που οδήγησαν στη θλιβερή δίκη των Έξι – και παράλληλα από το χάσιμο του ελέγχου των Μεγάλων Δυνάμεων επάνω στην αποθρασυμένη πλέον ελληνική ηγεσία.[6] Αλλά και η τραγωδία της Κύπρου βγάζει μάτι: βαφτίζει “εγκατάλειψη συμμαχιών” τη διχαστική δράση του Γρίβα και τις ΕΟΚΑ, τα πραξικοπήματα κατά του Μακάριου και την, εντέλει, εγκληματική πολιτική της χούντας που οδήγησε στον Αττίλα. Φταίνε οι άλλοι, όχι εμείς. Το γνωστό “πατριωτικό” ρητορικό κόλπο που πετάει τη μπάλα στην εξέδρα, κάπου εκεί θα γυροφέρνει και ο συνήθης ύποπτος Κίσινγκερ. Κι ακόμα περιμένουμε το πλήρες άνοιγμα του φακέλου της Κύπρου…

Εδώ τώρα τα μπερδεύει πολύ, “η επιλογή συμμαχιών είναι συνάρτηση της ποιότητας των πολιτικών ηγεσιών. Η συμβολή του Ελευθερίου Βενιζέλου και του Κωνσταντίνου Καραμανλή (αλλά και του Ιωάννη Μεταξά!), υπήρξε ως προς αυτό καταλυτική. Αν εξετάσει κανείς την πολιτεία τους, θα διαπιστώσει πως πολλές φορές εξεβίασαν καταστάσεις, σπρώχνοντας την Ελλάδα στα όριά της ή και λίγο πιο πέρα απ’ αυτά, συχνά χωρίς να διαθέτουν την υποστήριξη της πλειοψηφίας του λαού.” Η διατύπωση της σκέψης του φαίνεται κατανοητή στο μέσο αναγνώστη αλλά στην ουσία είναι απλοϊκά ύπουλη. Πέρα από την εξομοίωση του Βενιζέλου και του Καραμανλή – και παρακάτω του Σημίτη – με τον Μεταξά, το πρόβλημα που ανακύπτει είναι πως βγάζει ένα έμμεσο πόρισμα πως οι Έλληνες ηγέτες επέλεξαν τις “σωστές” συμμαχίες κόντρα στις επιλογές του λαού τους ακριβώς διότι ήταν οι “σωστές” κατ’ αυτούς επειδή το συμφέρον του έθνους ήταν πάνω από αυτούς. Οπότε δεν διστάζει να απονείμει τα θετικά εύσημα στον Μεταξά (φροντίζοντας να τον “υποβαθμίσει” σε παρένθεση αλλά τελικά με αυτό τον τρόπο υπερτονίζει τυπογραφικά το ρόλο του) λόγω της ελληνοβρετανικής προσέγγισης και  συγκρίνοντάς τον ανεδαφικά με τον επεκτατισμό του Βενιζέλου. Μόνο που κι εδώ η αλήθεια είναι αρκετά διαφορετική. Είναι εμφανές πως ακολουθεί τις απόψεις του ιστορικού Ιωάννη Κολιόπουλου στο βιβλίο Η δικτατορία του Μεταξά και ο πόλεμος του ‘40, ένα πολύ ενδιαφέρον έργο, που προσεγγίζει, κάπως μονοδιάστατα είναι η αλήθεια, μέσα από τα αρχεία του Φόρεϊν Όφις την εξωτερική πολιτική της 4ης Αυγούστου (επίσης ένα ομότιτλο και εξαιρετικό βιβλίο του Σπύρου Λιναρδάτου). Γενικά ο Κολιόπουλος είναι πολύ προσεκτικός στις διατυπώσεις του αλλά δεν κρύβει εντελώς πως αποδέχεται τον ωφελιμιστικό χαρακτήρα της ελληνοβρετανικής συμμαχίας, που όμως οδήγησε στα καταστροφικά Δεκεμβριανά του ‘44 και στον επερχόμενο εμφύλιο. Η παγίδα βρίσκεται εδώ: δεν ήταν η Ελλάδα που έκανε τις σωστές επιλογές αλλά πιέστηκε από τον βρετανικό παράγοντα να προσδεθεί στο άρμα του. Αυτή είναι η εξήγηση που ο γερμανόφιλος Μεταξάς κατέληξε ως αγγλόφιλος διότι προφανώς καταλάβαινε από νωρίς, και λόγω της δεδηλωμένης αγγλόφιλης πολιτικής του εντολοδόχου βασιλιά Γεωργίου Α’, προς τα που φύσαγε ο άνεμος. Κοινώς, συμφέροντα ακολουθούσε και εξυπηρετούσε κι όχι καθοδηγούμενος από κάποιο υψηλό πολιτικό ένστικτο. Πρέπει να θεωρηθεί σχεδόν βέβαιο πως το μυθικό ΟΧΙ υπαγορεύτηκε από την αγγλική πολιτική εξαιτίας της πολύχρονης προβληματικής διπλωματίας με την Ιταλία του Μουσολίνι. [7]

Έπειτα, η αναφορά στους δύο Βαλκανικούς πολέμους είναι πολλαπλά άστοχη. Διότι στον πρώτο είχαμε συμμαχία Ελλάδας – Σερβίας – Βουλγαρίας εναντίον της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και στον δεύτερο τη συμμαχία Ελλάδας – Σερβίας εναντίον της Βουλγαρίας όταν η τελευταία προέβαλλε επιθετικές εδαφικές αξιώσεις σε βάρος των άλλων δύο νέων χωρών. Από την άλλη, η Σερβία ποτέ δεν ήταν σταθερή σύμμαχος μας, άλλος μύθος κι αυτός η διαχρονική ελληνοσερβική συμμαχία, προέβαλλε κι αυτή πολλές αξιώσεις εκμεταλλευόμενη το σλαβόφωνο στοιχείο της Μακεδονίας, παρέα με τη Ρουμανία μερικές φορές λόγω του βλαχόφωνου πληθυσμού, με τελικό αποτέλεσμα πως όταν δημιουργήθηκε η Γιουγκοσλαβία, το διευθυντήριο του τιτοϊκού Βελιγραδίου να δημιουργεί, σε αγαστή σύμπνοια με το δικό μας ΥΠΕΞ,  πολλά προσκόμματα ανάλογα με τον εκατέρωθεν πολιτικό καιροσκοπισμό. Η πρόσφατη “συμμαχία” μας με τον εθνικιστή εγκληματία Μιλόσεβιτς καλό θα είναι να ειδωθεί – και να το αποδεχτούμε επιτέλους – ως ένα δυσάρεστο όσο και ανεπανόρθωτα ντροπιαστικό ανέκδοτο, που κόστισε πολλές δεκάδες χιλιάδες ζωές στο όνομα της “ορθόδοξης χριστιανικής αλληλεγγύης”. Κι επιπλέον, αν η Σερβία των αρχών του 20ου αιώνα είχε περισσότερο διασφαλισμένα τα εδάφη της και την πολιτικοστρατιωτική ισχύ της ενισχυμένη, δεν θα είχε απολύτως κανένα ενδοιασμό να προσαρτήσει τα εδάφη της Μακεδονίας και να καταλάβει την περιπόθητη Θεσσαλονίκη.[8]

Είναι περισσότερο φανερό από πριν πως εδώ η αντίληψη του Στάθη Καλύβα ορίζεται από καθαρά εθνικιστικά κριτήρια. Οι ανακρίβειες, οι ακροβασίες και οι στρεψοδικίες του άρθρου του, σε περίβλεπτη θέση σε μια ακραία νεοφιλελεύθερη εφημερίδα με στοιχεία ολοκληρωτισμού, καταδεικνύουν ένα σκέλος από μια οργανωμένη εκστρατεία επανατοποθέτησης της νεοελληνικής ταυτότητας στις αντιλήψεις των δεκαετιών του ’50 και του ‘60 μέσα στα νέα πλαίσια που φέρνει η σημερινή πολιτική και ιδεολογική κρίση. Το δηλώνει έμμεσα με το δήθεν καταφατικό ρητορικό ερώτημα στον τίτλο του άρθρου: “Επιστροφή στο παρελθόν;” Ουσιαστικά ο Στάθης Καλύβας είναι ένας από τους άφθονους εκπροσώπους ενός νέου ρεύματος που εμφορείται από το πνεύμα του Εθνικού Διχασμού, ακόμα κι όταν δεν το επιδιώκουν εκούσια. Αντί να τον κρίνουν και να τον προσπεράσουν, αναδημιουργούν και προλειαίνουν εκ νέου τις συνθήκες των αρχών του 20ού αιώνα. Δεν είναι τόσο παράδοξη αυτή η τακτική, η παγκόσμια οικονομική κρίση φέρνει στο προσκήνιο την εσωτερική ανασφάλεια για το μέλλον μιας χώρας. Πολύ συχνά, μια νομισματική κρίση μετακυλίεται σε κρίση εθνικής ταυτότητας και κυριαρχίας. Η δημαγωγία τρυπώνει εύκολα στις συνειδήσεις και κατασκευάζει απλά και εύπεπτα συνθήματα για να τις χειραγωγήσει.

Είναι πολύ χαρακτηριστική η αυτάρεσκη δήλωση του Αδόλφου Χίτλερ προς τον καγκελάριο Μπρύνινγκ, όταν αυτός ήταν ακόμα αρχηγός του NSPD στο Ράιχσταγκ, “η θεμελιώδης θέση της δημοκρατίας είναι: όλες οι εξουσίες πηγάζουν από το Λαό.” [9] Δεν την ορίζει, λοιπόν, μόνο το ελληνικό σύνταγμα…

Αλλά επειδή εδώ τώρα προκύπτουν κι άλλα ζητήματα, που ξεφεύγουν από τα όρια του παρόντος κειμένου, θα συνεχίσουμε στο επόμενο.

Σημειώσεις

[1] Μαρκ Μαζάουερ, Μετά τον Πόλεμο, εκδ. Αλεξάνδρεια. Ο πλήρης τίτλος του Στ. Καλύβα, Κόκκινη Τρομοκρατία: η βία της Αριστεράς στην Κατοχή. Αντιγράφω από τη σελ 161 για να καταδείξω τις προθέσεις του συγγραφέα: “η κατάρρευση της ιδεολογικής ηγεμονίας της Δεξιάς το 1974 διέγραψε όλες τις αναφορές στην αριστερή τρομοκρατία. Πράγματι, η πρόσφατη επιστημονική ιστορική έρευνα τείνει να παραβλέπει, να ελαχιστοποιεί ή να εξωραΐζει την αριστερή τρομοκρατία.”

[2] Βασ. Ραφαηλίδη, Ιστορία (κωμικοτραγική) του Νεοελληνικού Κράτους, εκδ Εικοστού Πρώτου, σελ 14-15.

[3] Να σημειώσω εδώ πως τα ογκώδη έργα του Σόλωνα Ν. Γρηγοριάδη, του Σπύρου Λιναρδάτου αλλά και του Σπύρου Μαρκεζίνη είναι αποκαλυπτικά για το πόσο “ειρηνική” και “δημοκρατική” υπήρξε αυτή η περίοδος. Ο Ηλίας Πετρόπουλος θεωρούσε μάλιστα πως η περίοδος Καραμανλή και του Παλατιού ήταν χειρότερη κι από τον Εμφύλιο (η δήλωση παρατίθεται από τον Ιό της “Ε”).

[4] Εξαιρετικά διαφωτιστικός είναι ο Νίκος Αλιβιζάτος στο πρόσφατο βιβλίο του Το Σύνταγμα και οι Εχθροί του, εκδ Πόλις. Στην εισαγωγή (σελ 21), για τον 19ο αιώνα, παρατηρεί πως οι προεστοί χρησιμοποιούσαν το Σύνταγμα για να επανέλθουν με “δημοκρατικά μέσα” στην εξουσία. Παρακάτω, στη σελ 97: “Από τις επτά κοινοβουλευτικές εκλογές που διεξήχθησαν κατά την περίοδο της συνταγματικής μοναρχίας (1844, 1847, 1850, 1853, 1856, 1859 και 1860), μόνον τις πρώτες έχασε η κυβέρνηση που τις διεξήγαγε […]. Σε αυτό συνέτειναν πολλοί παράγοντες, από τους οποίου ξεχώριζαν οι κάθε είδους πιέσεις που ασκούνταν εις βάρος των εκλογέων, είτε απ’ ευθείας μέσω του κρατικού μηχανισμού -του στρατού προπάντων, και της χωροφυλακής- είτε εμμέσως, μέσω της ληστείας, που ανθούσε εκείνα τα χρόνια στην ελληνική ύπαιθρο και την οποία υπέθαλπαν διάφοροι τοπικοί παράγοντες, αποβλέποντας σε οφέλη.”

[5] “Σε αυτές τις περιόδους, για μεγάλα διαστήματα, οι παρεκβάσεις από την κοινοβουλευτική κανονικότητα ήταν πολλές, και οι αλλοιώσεις του Συντάγματος ακόμη περισσότερες.” Αλιβιζάτος οπ. σελ 20.

[6] Το αποκαλυπτικό βιβλίο του Τάσου Κωστόπουλου Πόλεμος και Εθνοκάθαρση, εκδ Βιβλιόραμα, παραθέτει σημαντικές πρωτογενείς όσο και αποσιωπημένες πηγές, τις αυτοβιογραφίες στρατιωτών του μικρασιατικού μετώπου και άγνωστα κυβερνητικά ντοκουμέντα για να καταδείξει τη φαυλότητα της βίας. Μας δίνει την εξής χαρακτηριστική πληροφορία για το πως αντιμετώπιζε η ελληνική πολιτική και στρατιωτική σκηνή τους Έλληνες Μικρασιάτες, ο διαβόητος ύπατος αρμοστής της Ελλάδας στη Σμύρνη Αριστείδης Στεργιάδης, διορισμένος από τον Βενιζέλο, δηλώνει λίγο πριν την ολοσχερή καταστροφή, σελ 138: “Καλύτερα να μείνουν εδώ να τους σφάξει ο Κεμάλ, γιατί αν πάνε στην Αθήνα θα ανατρέψουν τα πάντα”! Η εξήγηση βέβαια είναι πως ουσιαστικά διατάχτηκε από την κυβέρνηση του Δημ. Ράλλη “να μην δημιουργήσει προσφυγικό ζήτημα” προ της επερχόμενης καταστροφής για να παραμείνουν τα ερείσματα των ελληνικών συμφερόντων. Πολλές όσο και πικρές αναφορές για τον Στεργιάδη κάνει και ο Τζον Χόρτον στη Μάστιγα της Ασίας.

[7] Είναι χαρακτηριστικό πως ο Ι. Κολιόπουλος αποφεύγει να πάρει θέση για τα πραγματικά συμβάντα  γύρω από το ΟΧΙ διότι, όπως γράφει ο ίδιος, δεν ανήκει στη θεματολογία του βιβλίου του! Μια πολύ κομψή κίνηση από μέρους του…

[8] Το βιβλίο της Λένας Διβάνη Ελλάδα και Μειονότητες, εκδ Καστανιώτη, παραθέτει άφθονα τεκμήρια για τις διπλωματικές διελκυστίνδες μεταξύ των βαλκανικών χωρών χάρη στην πολιτική εκμετάλλευση των μειονοτήτων τους. Από την άλλη, οι Ανεπιθύμητοι Συμπατριώτες του Γιώργου Μαργαρίτη, εκδ Βιβλιόραμα, ξεκαθαρίζουν πολύ καλά το θολό τοπίο γύρω από την υπόθεση των Τσάμηδων αποκαλύπτοντας μια από τις πιο σκοτεινές και ηθελημένα ξεχασμένες σελίδες της βαλκανικής ιστορίας.

[9] Μαρκ Μαζάουερ, Σκοτεινή Ήπειρος, εκδ Αλεξάνδρεια, σελ 44.

Όταν και η «δική μας πλευρά» στήνει προβοκάτσιες στην ενημέρωση…

Ήδη από τη συγκέντρωση της 15ης Ιουνίου στο Σύνταγμα που είχα πάει κυκλοφορούσε ανάμεσα μας έντονα η φήμη πως έπιασαν ανάμεσα στους διαδηλωτές έναν αστυνομικό με πολιτικά, «απαλλοτρίωσαν» την ταυτότητά του και την κυκλοφόρησαν άμεσα στο διαδίκτυο. Το αποτέλεσμα ήταν να διαδοθεί σε τεράστιο εύρος το ονοματεπώνυμο του αστυνομικού, με το ανάλογο συνοδευτικό ευχολόγιο, σε ιστοσελίδες κοινωνικής δικτύωσης, ενημερωτικά πορτάλ και ιστολόγια.

Όμως, κάποιοι πολύ προσεκτικοί αναζητητές του Google και των εφημερίδων πρόσεξαν πως η είδηση ήταν τελικά μούφα. Στην πραγματικότητα ο αστυνομικός είχε συλληφθεί σχεδόν ακριβώς ένα χρόνο πριν σε ανάλογη πορεία, από στελέχη του ΠΑΜΕ, και την επόμενη μέρα η φωτογραφία της ταυτότητάς του δημοσιεύτηκε στον Ριζοσπάστη. Το αυθεντικό άρθρο βρίσκεται εδώ, και λέω «αυθεντικό» επειδή διακινήθηκε προχτές η ίδια ακριβώς φωτογραφία που υπάρχει στην ιστοσελίδα του «Ρ»!

Δεν θα προχωρήσω περαιτέρω σε κάποια ανάλυση παρά μόνο να πω πως όταν συμμετέχουμε σε συγκεντρώσεις που οδηγούνται σε έκρυθμη κατάσταση πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί στο τι ακούμε ακόμα και από τους «δικούς μας» γιατί προχτές ειπώθηκαν κι άλλες τερατολογίες όπου ευτυχώς δεν δόθηκαν περισσότερη έκταση.