Ασθενής και οδοιπόρος αμαρτίαν ουκ έχει (είναι σωστό;)

Επικαιροποιημένο το Μάρτιο του 2015.

Έχουν περάσει εννιά(!) χρόνια, στις 31/3/2006, από τότε που παρέθεσα αυτό το απίστευτο σχόλιο του Βήματος, ασχολήθηκα άλλες δυο φορές με τη βοήθεια κυρίως του Νίκου Σαραντάκου που έγραψε αναλυτικά τουλάχιστον δυο φορές μετά για το θέμα. Ο μύθος καλά κρατεί και φαίνεται από τα στατιστικά του ιστολογίου μου όσο και του Σαραντάκου. Κι όχι μόνο, κρατάει ακόμα γερά μέχρι σήμερα σύμφωνα με τις ανευρέσεις στο Google. Ο Νίκος Σαραντάκος επανήλθε με νέο κείμενο που, εκτός μελλοντικών απροόπτων, πιστεύω κλείνει οριστικά το θέμα με τις διάφορες και απίθανες ερμηνείες γύρω από τη φράση.

«Ασθενής και οδοιπόρος» λοιπόν -και με τις ευλογίες του σεβασμιότατου!

Έκλεισα τα άλλα δυο ποστ που είχα κάνει διότι αφενός επαναλαμβάνονται πολλά πράματα στα κείμενα του Σαραντάκου κι αφετέρου να συγχωνευτούν όλα σε ένα κοινό άξονα αναφοράς.

____________________________________

Πολύ γνωστή – όσο και λίγο ακατανόητη – παροιμιώδης φράση αλλά στο σημερινό Βήμα διαβάζω έκπληκτος το εξής:

Η κυρία Ντόρα Μπακογιάννη κατανάλωσε σαρακοστιανό φιλέτο στην Ουάσιγκτον και εγώ έγραψα (σ.σ. χτες) πως είναι συχωρεμένη διότι «ασθενής και οδοιπόρος αμαρτίαν ουκ έχει«. Η κυρία Λυδία Ιωαννίδου-Μουζάκα, δημοτική σύμβουλος Αθηναίων και επίκουρη καθηγήτρια της Ιατρικής Σχολής με πληροφορεί ότι η πραγματική φράση είναι «ασθενής και διπόρος αμαρτίαν ουκ έχει«, όπου «διπόρος» είναι η θηλάζουσα γυνή. Η παραφθορά, γράφει, έχει γίνει από τους παλιούς αγωγιάτες, εμπόρους και ταξιδιώτες που ταξίδευαν ημέρες πολλές με τα καραβάνια και έψαχναν για δικαιολογίες.

Μα τα γένια του Δία! Αλήθεια, από πού είναι αυτή η φράση, γνωρίζει κανείς; Στέκει αυτό που διαβάζω;

UPDATE 24 Απριλίου 2009:

Μετά από τρία χρόνια, η συζήτηση καλά κρατεί. Παραθέτω δύο ξεκάθαρα άρθρα του Νίκου Σαραντάκου για το θέμα:
Ασθενής και οδοιπόρος… είναι άραγε λάθος;
Υπάρχει λέξη «διπόρος»;

Advertisements

Αττική καθαίρεση

ingr-proinattikis

Κι όχι μόνο καθαιρέθηκε η σύνταξη της αττικής κοινής γλώσσας που μας κληροδοτήθηκε εδώ και χιλιάδες χρόνια, αλλά καθαιρέθηκε και ολόκληρος γεωγραφικός χώρος. Από το πιο ΔΟΛια συντακτικά που μας έχουν συνηθίσει εδώ και πολύ καιρό να τα υποστούμε ως δημοσιογραφική γλώσσα με την αξία της καθομιλουμένης.

 

Η Ομάδα Έψιλον διαβάζει Λαπούτα!

epsilon-garbage

Να πούμε ξανά ότι η μηχανή αναζήτησης του γούγλη φαίνεται ότι με αγαπάει. Αυτή τη φορά θα παραθέσω για δύο ακόμα όρους μετά το περασμένο ποστ για τον ασθενή και δίπορο. Πρώτο πρώτο, η κύρωση ύπατος! Κι όμως, 280 αναζητήσεις από τότε που έκανα το σχετικό ποστ δείχνουν ότι η ανορθογραφία είναι απογοητευτικά διαδεδομένη. 1510 αποτελέσματα για κύρωση ύπατος συν 1060 αποτελέσματα για κίρρωση ύπατος έναντι του ορθού κίρρωση ήπατος που ευτυχώς βγάζει περίπου 8.960 αποτελέσματα. Κι όλες αυτές οι ανορθογραφίες – τι έκπληξη! – αφθονούν σε ιατρικές στήλες όταν τις έλεγξα στον γούγλη… Τουλάχιστον εμφανίζομαι στην πρώτη σελίδα των αποτελεσμάτων με την υπενθύμιση το πως γράφεται σωστά η φράση.

Αλλά η απογοήτευση έρχεται με την Ομάδα Έψιλον… Συνέχεια

Η αυτοκρατορία των ηλίθιων

 

Ξεσάλωσαν πάλι τα εθνίκια, από τα «ενημερωτικά» ιστολόγια μέχρι τα δελτία ειδήσεων. Αφορμή, ο προδότης ανθέλληνας Αλέκος Αλαβάνος που άλλαξε δήθεν έναν τόνο σε μια στροφή του εθνικού ύμνου. Από τον Πρωκτικό μέχρι τον Ψωμιάδη σκούζουν όλοι ότι «βια», με τον τόνο στο άλφα, σημαίνει «βιασύνη» κι έτσι πρέπει να ερμηνεύεται ο στίχος.

Πείτε μου τώρα σοβαρά, ο στίχος «που με βια μετράει τη γη» βγάζει νόημα με την ορολογία των πολύξερων πατριωτών; Αλήθεια, τι μετράς με βιασύνη τη γη κραδαίνοντας το κοφτερό σπαθί έχοντας όψη τρομερή, σαν άλλος Αττίλας φαίνεσαι. Που παρεμπιπτόντως, ο Αττίλας ήταν σπουδαίος στρατηλάτης και ποτέ δεν «βιαζόταν» στο πεδίο της μάχης. Όπως και ο Μεγαλέκος.

[Διαβάστε περισσότερα] Συνέχεια

Η πιο άχρηστη κι εκνευριστική ιστοσελίδα του κόσμου

Βάζοντας μια λέξη στο Google πόσες φορές θα συναντήσουμε στην πρώτη σελίδα αποτελεσμάτων αυτό το Βικιλεξικό με το μηδενικό περιεχόμενο;

ΧΧΧΧΧΧΧΧ – Βικιλεξικό

ΧΧΧΧΧΧΧΧ < → Η ετυμολογία λείπει. (Προσθέστε την!) Ουσιαστικό. ΧΧΧΧΧΧΧΧ αρσενικό. Λείπει ο ορισμός (ή οι ορισμοί) αυτής της λέξης. (Προσθέστε τον/τους! …
el.wiktionary.org/wiki/ΧΧΧΧΧΧΧΧ – 26k – Προσωρινά αποθηκευμένη – Παρόμοιες σελίδες

Αφού δεν συνεισφέρει κανείς, κλείστε την από τον Google. Μολύνει άδικα και με CO² το περιβάλλον. Κι όχι τίποτε άλλο, είναι και ανεύθυνο να χρίζεις τον εαυτό σου γλωσσολόγο και λεξικογράφο χωρίς να έχεις τα κατάλληλα εφόδια και τη θέληση να φέρεις σε πέρας μια σωστή και καλή δουλειά.

Εξοστρακίζω ή εποστρακίζω;

Μεταφέρω εδώ ένα ενδιαφέρον σημείωμα του nickel από το πολύ καλό φόρουμ μεταφραστών του Lexilogia.gr

Υπάρχει το σωστό και το λάθος, και, άμα ξέρεις ποιο είναι σωστό και ποιο λάθος, εύκολα αποφασίζεις. Υπάρχει όμως και το σωστό με κουστουμάκι και γραβάτα και το λάθος με τη γοητεία του λαϊκού γκόμενου. Και υπάρχει, τέλος, και το σωστό με το τριμμένο κουστούμι και το γαρίφαλο στην μπουτονιέρα, με όλη τη γραφικότητα του Ορέστη Μακρή, και από την άλλη το λάθος με τη μορφή του γιάπη, με το τρέντι κουστουμάκι (βάλτε μια καλή μάρκα εδώ, είμαι άσχετος, έχω μείνει στον καιρό του Cardin) και την Πόρσε. Ε, θα το διαλέξεις το λάθος, δεν θα το διαλέξεις;

Πού αγχώνομαι; Αγχώνομαι όταν δεν μπορώ να αποφασίσω αν ένα λάθος ανήκει στη κατηγορία του λαϊκού γκόμενου ή του τύπου με την Πόρσε. Γιατί δεν έχω πρόβλημα να είμαι λίγο λόγιος, αλλά λόγιος της σκονισμένης ντουλάπας δεν θα ήθελα να είμαι.

Και έρχεται στο δρόμο μου η λέξη «εξοστρακίστηκε». Ε λοιπόν αυτή η λέξη με αγχώνει κάπου 45 χρόνια τώρα. Διότι από τότε ξέρω ότι τα λεξικά και ο γλωσσικός καθωσπρεπισμός θέλουν «εποστρακίστηκε». Και ταυτόχρονα φοβάμαι ότι θα το πω και θα μου φορέσουν κουδούνια.

Στο Penguin έγινε η συντηρητική επιλογή: στο ricochet γράφει «εποστρακίζομαι, αλλάζω διεύθυνση σε πρόσκρουση με λεία επιφάνεια», «εποστρακισμός, αναπήδηση». Αλλά αυτό έγινε πριν από 35 χρόνια. Σήμερα;

Αν αγνοείτε το θέμα:
εξοστρακίζω σημαίνει «εξορίζω κάποιον γράφοντας το όνομά του σε όστρακο (δηλ. σε θραύσμα πήλινου αγγείου)». Το λέγανε και οστρακίζω, αυτό που οι Άγγλοι λένε ostracize.

Και υπάρχει και το εποστρακίζομαι — σύμφωνα με το ΛΝΕΓ: αναπηδώ προσκρούοντας κάπου και αλλάζω κατεύθυνση.

Λογικό το «εξ», λογικό και το «επί». Έλα όμως που για όσα χρόνια θυμάμαι μιλάμε για εξοστρακισμό της σφαίρας και βλήματα που εξοστρακίζονται… Ρίξτε καμιά ματιά και στις γκουγκλιές αν έχετε αμφιβολία.

Και τα λεξικά; Τι λένε τα λεξικά; Μείζον και Κριαράς με κουστουμάκι. ΛΝΕΓ και Σχολικό ομοίως. Και ούτε ένα πλαίσιο, ούτε μία υπόδειξη για το συνηθισμένο «λάθος»!

Το λεξικό του Παπύρου έχει τον εποστρακισμό (από το ρήμα εποστρακίζω, λέει, αλλά ρήμα εποστρακίζω ή εποστρακίζομαι δεν βρίσκεις σε λήμμα) και, όλως περιέργως, γιατί τα έχει τα χρονάκια του, εκτός από εξοστρακίζω έχει και εξοστρακίζομαι:
εξοστρακίζομαι (Α ἐποστρακίζω)· (νεοελλ.) (για βλήματα) προσκρούω κάπου και αναπηδώ αλλάζοντας διεύθυνση· || (αρχ.) ρίχνω όστρακα ή βότσαλα στην επιφάνεια τής θάλασσας ώστε να αναπηδούν, «κάνω πιατάκια, παξιμαδάκια». [ΕΤΥΜΟΛ. < επί + οστρακίζω (< όστρακο)].

Να είναι λάθος; Να ήθελαν να γράψουν «εποστρακίζομαι» και να τους έφυγε το άτιμο το χέρι; Σ’ αυτό το συμπέρασμα καταλήγω γιατί ο εξοστρακισμός είναι κουστουμαρισμένος και άσφαιρος. Και τα «παξιμαδάκια» εποστρακίζονταν στην αρχαιότητα.
(Προσθήκη: Το «λάθος» υπάρχει μόνο στον ηλεκτρονικό Πάπυρο. Στον έντυπο έχει «εποστρακίζομαι». Υποψιάζομαι ωστόσο ότι κάποιο χέρι έκανε πρόχειρη διόρθωση…)

Φίλοι μου καλοί, εδώ μόνο το ΛΚΝ είναι μες στα πράγματα:

εξοστρακίζω -ομαι Ρ2.1 : 1α. επιβάλλω σε κπ. την ποινή του εξοστρακισμού: Ύστερα από σκληρούς πολιτικούς αγώνες ο Θεμιστοκλής κατόρθωσε να εξοστρακίσει τον Αριστείδη. β. (σπάν.) εξουδετερώνω κπ. 2. (παθ. για αντικείμενο, ιδ. βλήμα, που κινείται με μεγάλη ταχύτητα) προσκρούω πάνω σε κτ. και αλλάζω πορεία: H μπάλα εξοστρακίστηκε χτυπώντας στο κάθετο δοκάρι. Κατά τη διάρκεια των οδομαχιών τραυματίστηκαν πολίτες από εξοστρακισμένες σφαίρες.

εξοστρακισμός ο Ο17 : 1α. ποινή εξορίας, κυρίως στην αρχαία Αθήνα, που επιβαλλόταν σε κπ. ύστερα από λαϊκή ψηφοφορία: Ο ~, ενώ θεσμοθετήθηκε ως όπλο κατά των επίδοξων τυράννων, χρησιμοποιήθηκε για εξουδετέρωση των πολιτικών αντιπάλων. β. (σπάν.) εξουδετέρωση κάποιου. 2. αλλαγή πορείας που οφείλεται σε βίαιη πρόσκρουση πάνω σε κτ.: Ο ~ ενός βλήματος.

Λήμμα εποστρακίζω ή εποστρακισμός; Πουθενά. Εξοστρακισμένα!

Το λάθος, εκτός από Πόρσε, απέκτησε και επίσημη αναγνώριση. Και εγώ ξεπέρασα το άγχος μου. Κουρτίνα 1.

Αναζητώντας τη χαμένη Κάλλας

Η γυναίκα και καλλιτέχνιδα που ένωσε τρεις χώρες (την Ελλάδα ως χώρα καταγωγής της, τις Ηνωμένες Πολιτείες ως τόπο γέννησής της και την Ιταλία ως τόπο που μεσουράνησε το άστρο της) γεννήθηκε στις 2 Δεκεμβρίου 1923 στο Νοσοκομείο Terence Cardinal Cooke Ηealth Care Center της Νέας Υόρκης (όπως ονομάζεται σήμερα). Και οι τρεις χώρες λοιπόν οργανώνουν αύριο, 85η επέτειο από τη γέννησή της, μια κοινή τιμητική εκδήλωση με τον εντοπισμό αναμνηστικής μαρμάρινης πλάκας που θα αναγράφει: «Εδώ γεννήθηκε στις 2 Δεκεμβρίου 1923 η Μαρία Κάλλας. Εδώ ακούστηκε για πρώτη φορά η φωνή της. Με ευγνωμοσύνη».

Πλάκα (πλάκα) θα θυμίζει τη γέννηση της Μαρίας Κάλλας