Ασθενής και οδοιπόρος αμαρτίαν ουκ έχει (είναι σωστό;)

Επικαιροποιημένο το Μάρτιο του 2015.

Έχουν περάσει εννιά(!) χρόνια, στις 31/3/2006, από τότε που παρέθεσα αυτό το απίστευτο σχόλιο του Βήματος, ασχολήθηκα άλλες δυο φορές με τη βοήθεια κυρίως του Νίκου Σαραντάκου που έγραψε αναλυτικά τουλάχιστον δυο φορές μετά για το θέμα. Ο μύθος καλά κρατεί και φαίνεται από τα στατιστικά του ιστολογίου μου όσο και του Σαραντάκου. Κι όχι μόνο, κρατάει ακόμα γερά μέχρι σήμερα σύμφωνα με τις ανευρέσεις στο Google. Ο Νίκος Σαραντάκος επανήλθε με νέο κείμενο που, εκτός μελλοντικών απροόπτων, πιστεύω κλείνει οριστικά το θέμα με τις διάφορες και απίθανες ερμηνείες γύρω από τη φράση.

«Ασθενής και οδοιπόρος» λοιπόν -και με τις ευλογίες του σεβασμιότατου!

Έκλεισα τα άλλα δυο ποστ που είχα κάνει διότι αφενός επαναλαμβάνονται πολλά πράματα στα κείμενα του Σαραντάκου κι αφετέρου να συγχωνευτούν όλα σε ένα κοινό άξονα αναφοράς.

____________________________________

Πολύ γνωστή – όσο και λίγο ακατανόητη – παροιμιώδης φράση αλλά στο σημερινό Βήμα διαβάζω έκπληκτος το εξής:

Η κυρία Ντόρα Μπακογιάννη κατανάλωσε σαρακοστιανό φιλέτο στην Ουάσιγκτον και εγώ έγραψα (σ.σ. χτες) πως είναι συχωρεμένη διότι «ασθενής και οδοιπόρος αμαρτίαν ουκ έχει«. Η κυρία Λυδία Ιωαννίδου-Μουζάκα, δημοτική σύμβουλος Αθηναίων και επίκουρη καθηγήτρια της Ιατρικής Σχολής με πληροφορεί ότι η πραγματική φράση είναι «ασθενής και διπόρος αμαρτίαν ουκ έχει«, όπου «διπόρος» είναι η θηλάζουσα γυνή. Η παραφθορά, γράφει, έχει γίνει από τους παλιούς αγωγιάτες, εμπόρους και ταξιδιώτες που ταξίδευαν ημέρες πολλές με τα καραβάνια και έψαχναν για δικαιολογίες.

Μα τα γένια του Δία! Αλήθεια, από πού είναι αυτή η φράση, γνωρίζει κανείς; Στέκει αυτό που διαβάζω;

UPDATE 24 Απριλίου 2009:

Μετά από τρία χρόνια, η συζήτηση καλά κρατεί. Παραθέτω δύο ξεκάθαρα άρθρα του Νίκου Σαραντάκου για το θέμα:
Ασθενής και οδοιπόρος… είναι άραγε λάθος;
Υπάρχει λέξη «διπόρος»;

Advertisements

15 thoughts on “Ασθενής και οδοιπόρος αμαρτίαν ουκ έχει (είναι σωστό;)

  1. Το έχω ξανακούσει και μάλιστα από στόμα *πιστού*. Και όχι μάλιστα ΔΙΠΟΡΟΣ αλλά ΟΔΥ-ΠΟΡΟΣ (οδυ από το οδύνες άρα εγκυμονούσα γυναίκα)…………….

  2. «Μάλλον εκκλησιαστικό ρητό, που δεν γνωρίζουμε την προέλευσή του» λέει ο Νατσούλης στο «Λέξεις και φράσεις παροιμιώδεις».

    Εμένα, πάντως, μου ακούγεται φυσικό «το ασθενής και οδοιπόρος» και ελπίζω η κ. Ιωαννίδου-Μουζάκα να μην προτείνει διόρθωση της έκφρασης σύμφωνα με την υποτιθέμενη προέλευσή της. 😉

  3. Εκτός λάθους, ούτε διπόρος υπάρχει
    ούτε οδυπόρος στα λεξικά και στην
    αρχαία ελληνική γραμματεία.
    Υπάρχει δίπορος, εκ του δύο+πόρος,
    αλλά αυτό είναι άσχετο.

    ν.σ.

  4. διπορο-φόρος, ο : (Ζωολ.) γένος σαυρών της οικογεν. των αγαμιδών. ~Λεξικό της Νέας Ελλην. Γλώσσας, Ι. Σταματάκου, σελ. 1071, τόμος Β’.
    Αυτό το βρήκα, αφού ξετίναξα το Λεξικό της Αρχαίας Ελλην. Γλώσσας, του ιδίου, δλδ έψαξα για συνώνυμα των λέξεων λεχώ, μαστός, θηλάζω, τροφός, κλπ, ό,τι σκέφτηκα πως μπορεί να σχετίζεται με την πρόταση της κ. επικούρου καθηγητρίας.
    ΙΔΕΑ! Γιατί δε ρωτάμε την ίδια πού το βρήκε;

  5. γένος σαυρών της οικογεν. των αγαμιδών

    Ε αφού είναι αγαμίδες λογικό είναι να ουκ έχουν αμαρτία 🙂

  6. Εμένα πάλι μου φαίνεται πως ψάχνετε δικαιολογίες όλοι για να αποφύγετε την νηστεία! :))

    (τις ευχές μου για ό,τι καλύτερο Β., και σε σένα Δ.)

  7. Η σωστή παροιμία είναι «ασθενής και ωδιπόρος (ή ωδειπόρος) αμαρτίαν ούκ έχει». Mε απλούστερα λόγια: «ο άρρωστος και η έγκυος γυναίκα δεν αμαρτάνει εάν δεν νηστέψει». τι σημαίνει το οθρό «ωδιπόρος». Πρόκειται για λέξη σύνθετη απο την «ωδί» και «πόρος». Για τη λέξη «πόρος» λίγο – πολύ ξέρουμε ότι έχει διάφορες σημασίες, όπως στις λέξεις εύπορος, άπορος, οι πόροι του σώματος. Aκόμη έχουμε το μοναδικό νησί αρσενικού γένους: ο Πόρος. Πολλά χωριά με το όνομα Πόρος, διάφοροι οικισμοί, κάποιο βουνό στη Λευκάδα και μία νησίδα στον Πατραϊκό κόλπο, κοντά στο Aιτωλικό (βλ. περιοδικό Eπάλξεις, 2004). H λέξη όμως «ωδι» προέρχεται απο το ρήμα «ωδίνω», που έχει αρκετές σημασίες (κυριολεκτικά): εχω ωδίνες, κοιλοπονώ, τίκτω, γεννώ, αλλά και (μεταφορικά) επιθυμώ πάρα πολύ να φάω, κάτι όπως η εγκυμονούσα, κάνω κάτι να τρέμει, σαν την ετοιμόγεννη γυναίκα (βλ. Aντιλεξικόν ή Oνομαστικόν της Nεοελληνικής Γλώσσης, εκδ. β’, Aθήναι 1990). Πόσες φορές λοιπόν έχουμε ακούσει ότι η έγκυος γυναίκα ζητά να φάει κάτι, για να μην «ρίξει» το παιδί, να μην αποβάλει; Δικαιολογείται, έτσι η έγκυος να μην νηστέψει, αν το ζητά ο οργανισμός της, γιατί κινδυνεύει να αποβάλει το παιδί της. Aλλωστε το ορθό «ωδιπόρος» έχει και εννοιολογική συνάφεια με το «ασθενής», καθώς και τα δύο αναφέρονται σε καταστάσεις σωματικής ανάγκης και αδυναμίας, που δικαιολογεί την κατάλυψη της νηστείας. Γι’ αυτό και τίθεται μεταξύ των δύο λέξεων το συνδετικό «καί», που συνδέει παρεμφερείς έννοιες αλλοιώς, στην περίπτωση του «οδοιπόρου» θα υπήρχε το διαζευτικό «ή», που συνδέει έννοιες εννοιολογικά διάφορες.
    Eτσι, ο ταξιδιώτης όμως δεν δικαιολογείται. Aκόμη και αν ο σοφός που είπε την παροιμία εννοούσε τον πολύ κατάκοπο, τότε θα την έλεγε διαφορετικά. Θα χρησιμοποιούσε ενδεχόμενα λέξεις, όπως: καταβεβλημένος, εξαντλημένος καταπονημένος, καταπληγωμένος κ.α. Bέβαια οι δύσπιστοι πρέπει να έχουν πολύ καλή εγκυκλοπαίδεια, για να συμφωνήσουν μαζί. Πάντως θα έχουν ακούσει για τις ωδίνες τοκετού και «ώδινεν όρος και έτεκε μύν». Iσως να έχουν αντίρρηση στο συντακτικό, γιατί το θέμα του ρήματος «ωδίνω» είναι «ωδιν» και συνεπώς: ωδιν + πόρος = ωδινπόρος. Aλλά το γράμμα «ν» πριν απο το «π» εξαφανίζεται, γιατί δεν έχουμε λέξεις με συνεχόμενα τα γράμματα «ν» και «π». Aντίθετα, έχουμε συνεχόμενα τα «π» και «ν», όπως πνοή. Kάποιες φορές το «ν» μετατρέπεται σε «μ», όπως: σύν + πνοια = σύμπνοια. Eπειτα από όλα αυτά, ιερείς θεολόγοι, ιεροκήρυκες, εξομολόγοι και κάθε χριστιανός καλής θελήσεως ας διαφωτίσουμε και τους υπόλοιπους ότι η σωστή παροιμία είναι: «ασθενής και ωδιπόρος αμαρτίν ούκ έχει». Πρόκειται για μια παροιμία πολύ χρήσιμη στην εποχή μας: είναι πολλοί εκείνοι που νηστεύουν, αλλά δεν λείπουν και εκείνοι που θέλουν να βρίσκουν «νόμιμες» υπεκφυγές, να ζαχαρώνουν το χάπι και να κάνουν την αδυναμία τους ανάγκη.

  8. Παράθεμα: Οδοιπόρος ή Ωδιπόρος; « Λαπούτα

  9. Αυτό που ανέφερε η καθηγήτρια της ιατρικής σχολής είναι σωστό. Σύμφωνα με τους κανόνες της Εκκλησίας οι κατηγορίες αυτών που δεν νηστεύουν είναι οι εξής: α) Οι ασθενείς, β) Οι γυναίκες που γεννούν κατά τη Μ. Τεσσαρακοστή ή Μ. Εβδομάδα, γ) Τα νήπια και δ) Οι υπερήλικες. Περισσότερα Βλ. στο ΠΗΔΑΛΙΟΝ.
    Όσον αφορά τη φράση » ασθενής και οδοιπόρος…» είναι του ψευδοπροφήτη Μωάμεθ ο οποίος στη μοναδική εξαίρεση που δέχτηκε η Εκκλησία του χριστού , αυτήν του Ασθενούς (και της λεχούς) πρόσθεσε και τον ταξιδιώτη, τον οδοιπόρο. Σε ένα εδάφιο διαβάζομε: «Άν όμως κανείς απο σας είναι άρρωστος ή ταξιδεύει, να νηστέψει αργότερα τις ανάλογες μέρες» (Το ιερό Κοράνιο εκδ. Ι. Λάτση 1987, σσ. 41-42)

  10. Παράθεμα: » Δεν υπάρχει διπόρος, ούτε ωδιπόρος Λαπούτα

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s