Όταν ένα μπλογκ γίνεται βιβλίο: το παράδειγμα της Ψιλικατζού

Από τα πιο ενδιαφέροντα βιβλία που έχω διαβάσει φέτος, η Ψιλικατζού της Κωνσταντίνας Δελημήτρου ξεφεύγει εντελώς μακρυά από τον (ίσως και υποτιμητικό για κάποιους) χαρακτηρισμό «ένα μπλογκ που έγινε βιβλίο». Πρόκειται για ένα βιβλίο που χρησιμοποιεί ως πρόσχημα το μπλογκ για να αναπτύξει τη λογοτεχνική του ταυτότητα με χαρακτηριστικές αφηγηματικές τεχνικές. Στην πραγματικότητα, το βιβλίο της Δελημήτρου είναι διπλό, το μισό αποτελείται από τα κείμενα που αναρτά δημόσια και το άλλο μισό, με τις εμβόλιμες παραθέσεις ανάμεσα στα post, ένα ημερολόγιο για την προσωπική της περιπέτεια.

Η τεχνική αυτή δεν είναι πρωτόγνωρη, μα το χαρακτηριστικό είναι ότι βρήκε μία από τις καλύτερες εφαρμογές της στην Ψιλικατζού. Δεν γνωρίζω σε πόσο βαθμό διατηρούσε η Δελημήτρου με συνέπεια τα προσωπικά της κείμενα, αλλά η γραμμικότητα της αφήγησης σε συνεργασία με τα post υποψιάζουν ότι τα έγραψε παράλληλα, εξ ου και η πολύ καλή συνοχή τους. Αν δίνω κάποιο βάρος στις λογοτεχνικές αρετές του κειμένου είναι γιατί η Δελημήτρου ξεφεύγει από τον κανόνα(;) «καλό μπλογκ, άξιο για έκδοση» κι αυτονομεί το συγγραφικό ταλέντο της από τη διαδικτυακή κατάθεση.

Βέβαια, συνεργούν μεταξύ τους αυτά επειδή το διαδίκτυο έδωσε το βήμα και την υποστήριξη σε τέτοιου είδους γραφές, αλλά αυτό δεν σημαίνει πως το βιβλίο είναι «μπλογκ», αντίθετα η ιστογραφή λειτουργεί σαν το «υλικό» μέσο της γραφής: μέχρι πριν λίγα χρόνια το υλικό ήταν το χαρτί, σήμερα είναι το διαδίκτυο. Φυσικά με την εμφανή διαφορά τους πως το δεύτερο εκτίθεται σε κοινή θέα, όμως το προσωπικό της βίωμα ανήκει καθαρά στο πρώτο σκέλος.

Έτσι, αυτή η διττότητα του βιβλίου εξυπηρετεί κατά τον καλύτερο τρόπο τις προθέσεις της Δελημήτρου να παρουσιάσει μια ολοκληρωμένη εικόνα των προσωπικών βιωμάτων της. Θα έλεγα ξεκάθαρα πως αν το βιβλίο αποτελούνταν μόνο από τις περιπέτειες της στο ψιλικατζίδικο, θα έχανε πολύ και ως κείμενο και ως σκοπό έκδοσης. Η κυκλοφορία του θα εξαντλούνταν αναμεταξύ στις τάξεις των αναγνωστών που χρησιμοποιούν το διαδίκτυο και ως εκ τούτου δεν θα είχε ιδιαίτερο ενδιαφέρον σε ευρύτερο αναγνωστικό κοινό. Είναι αυτό που γράφω πιο πάνω, «ένα μπλογκ που έγινε βιβλίο». Πολύ καλά κείμενα μεν, αλλά χωρίς αυτό κάτι που θα απογείωνε την έκδοσή τους.

Κι εδώ κάπου προβληματίζομαι για όσα πολυσυζητημένα έχουν ειπωθεί για εκδοτικές προσπάθειες με ιστολόγια. Στην κοινωνία της πληροφορίας, μία αυτούσια μεταφορά διαδικτυακού υλικού σε έντυπη έκδοση δεν εξυπηρετεί σε τίποτε άλλο εκτός από το ανέβασμα του prestige. Πάντα ο διαδικτυακός λόγος θα έχει πολύ μεγαλύτερο αναγνωστικό κοινό όταν κι ο ίδιος ακριβώς λόγος μεταφερθεί σε χαρτί, τα μεγέθη, όπως και τα target group, είναι εντελώς διαφορετικά σε κάθε περίπτωση.

Το κυριότερο όμως ζήτημα για μία έκδοση είναι αν ο χαρακτήρας και ο προσανατολισμός ενός ιστολόγιου αξίζουν για έκδοση. ‘Ενα ιστολόγιο που ασχολείται με την επικαιρότητα είναι σχεδόν δύσκολο να εκδοθεί, η μόνη περίπτωση για να γίνει αυτό είναι για λόγους αρχειοθέτησης (ως ντοκουμέντα) αλλά και ο κριτικός χαρακτήρας του. Σχολιασμοί προσώπων και πεπραγμένων της επικαιρότητας χάνουν, μακροπρόθεσμα, το ενδιαφέρον τους και δεν ενδιαφέρουν ιδιαίτερα το αναγνωστικό κοινών των βιβλίων. Εδώ μιλάμε πάντα για τα ιστολόγια κι όχι για βιβλία που εξαρχής γράφτηκαν για να γίνουν βιβλία.

Ιστολόγια που προσανατολίζονται σε λογοτεχνικές βλέψεις μπορούν να εκδοθούν, με την έννοια που όταν αυτά γράφονται τμηματικά κι όχι παρουσιασμένα ως καθεαυτό βιβλία. Εκεί είναι εντελώς διαφορετική η αντιμετώπισή τους και οι έξυπνοι εκδότες μπορούν να παρακολουθούν μπλόγκερς για τους οποίους ενδιαφέρονται. Αλλά η αποσπασματική συνοχή αυτών των διαδικτυακών κειμένων είναι πολύ συνηθισμένη και γίνεται αποτρεπτική η έκδοσή τους. Ο μόνος τρόπος για να εκδοθούν είναι μια εκ βάθρων ανασύνταξη των κειμένων. Με απλά λόγια, να ξαναγραφτούν όλα από την αρχή ή να επιλεγούν κάποια συγκεκριμένα post που να εξυπηρετούν στην αναγνώριση κάποιων ιδιαίτερων χαρισμάτων του συντάκτη τους αλλά και με την εξειδίκευσή του σε έναν τομέα (όπως έτσι θα γίνει σύντομα με την έκδοση του Αθήναιου απ’ ότι έχω καταλάβει σε κάποιο post του). Τα copy-paste κάνουν κακό όταν γίνονται χωρίς επεξεργασία.

Το βιβλίο της Δελημήτρου έρχεται να προτείνει ένα τρίτο τρόπο. Δεν μας ενδιαφέρει εδώ αν είναι προσωπικό ή επιστημονικό το ιστολόγιο της, αλλά η εκτέλεση της ιδέας. Συγχώνευσε κατά ιδανικό τρόπο δύο εκφάνσεις, το δημόσιο και τον ιδιωτικό λόγο της, προσφέροντας ένα αποτέλεσμα που πόρρω απέχει από το να χαρακτηριστεί ως «ένα ακόμα μπλογκ που εκδόθηκε σε βιβλίο». Το συγκεκριμένο βιβλίο που κρατάω στα χέρια μου δεν είναι ιστολόγιο κι ούτε από ιστολόγιο επειδή δεν αντιμετωπίστηκε ως μία ακόμη ευκαιρία για την εκμετάλλευση του φαινομένου του blogging. Δεν έχει να κάνει με το αν γράφτηκε σε χαρτί ή στο ιστολόγιο της. Αλλά με την αυτονομία αυτή που δεν εξαρτάται από τους εννοιολογικούς και τους τεχνικούς ορισμούς και προσανατολισμούς της ιστολογικής γραφής. Είναι ένα καθαρό βιβλίο.

__________________________________

Είχα γράψει και δύο παραγράφους επιπλέον για τον προσωπικό χαρακτήρα του βιβλίου, αλλά είδα ότι ο Άρης Δαβαράκης με κάλυψε πολύ καλύτερα και γι αυτό τον δίνω ως παραπομπή.

Advertisements

7 thoughts on “Όταν ένα μπλογκ γίνεται βιβλίο: το παράδειγμα της Ψιλικατζού

  1. Καλημέρα απ΄την Αντίπαρο. Ωραίο κείμενο έχεις γράψει – αλλά η αλήθεια είναι πως το βιβλίο της Δελημήτρου έχει κάτι εξαιρετικό και «καινούργιο» σαν αίσθηση που αξίζει να το νοιώσουμε όσο γίνεται περισσότεροι. Εχω την εντύπωση πως όσο περνούν τα χρόνια θέλοντας και μή η λογοτεχνία θα περάσει μέσα απο το σουρωτήρι του μπλόγκιγκ και τών διαφόρων sites για να αναγενννηθεί. Είναι αρκετά χρόνια που η παραγωγή λογοτεχνίας έχει κολλήσει και αναμασά τα ίδια και τα ίδια. Αυτές οι εκτοξεύσεις σαν τής «Ψιλικαντζούς» θα΄έχουν και συνέχεια, είμαι σίγουρος.
    Καλή βδομάδα!

  2. Κοίτα τί μου κάνετε καλοκαιριάτικα… Ευχαριστώ ρε συ για τα καλά σου λόγια αν και για τον σχεδιασμό της παράθεσης των κειμένων, τα εύσημα πάνε στον επιμελητή (Τάσος Νικογιάννης) και την Μανίνα Ζουμπουλάκη. Σαν μουλάρι έκανα όταν επέμεναν να δημοσιεύσω το »κρυφό» ημερολόγιο. Μεταξύ μας, και επειδή ακριβώς πρόκειται για αληθινό βίωμα, δεν μου ήταν και πολύ ευχάριστο το όλο σκηνικό αλλά να, μετά έρχονται τόσο όμορφες κριτικές και λέω χαλάλι. Αν έστω και λίγοι παραπάνω μάθουν γι΄αυτό, κέρδος είναι για όλους τους ανθρώπους που πέρα απ΄τα προβλήματά τους έχουν να αντιμετωπίσουν και ρατσισμό.

    «Καθαρό βιβλίο» : ειλικρινά, αυτό ήταν από τα πιο συγκινητικά πράγματα που έχω διαβάσει. Ευχαριστώ. :’)

  3. Κωνσταντίνα

    Ευχαριστώ για τα καλά σου λόγια και τις πολύτιμες διευκρινήσεις για την επιμέλεια, αλλά νομίζω πως είναι προφανές πως δεν μιλάω για «λογοτεχνία» – αυτό θα κριθεί με άλλους τρόπους και είμαστε μάλλον αναρμόδιοι. Σημασία έχει, για μένα τουλάχιστον, η όλη ιδέα της μεταφοράς και της εκτέλεσης, όχι μια ξερή παράθεση όταν κάλλιστα μπορούμε να ανατρέχουμε στα παλιά σου ποστ χωρίς να αγοράσουμε το βιβλίο. Αλλά πως παρέθεσες ένα μεγάλο κομμάτι της ψυχής σου, αν όχι το μεγαλύτερο, χωρίς να νιώσεις χαμένη κι εκτεθειμένη. Το τονίζω αυτό διότι νιώθω πως το βιβλίο σου λειτουργεί «ψυχοθεραπευτικά» τόσο για σένα όσο και στους αναγνώστες σου. Δεν είναι απλά μια αισθητική απόλαυση, αλίμονο, αλλά ένα ξόρκισμα που ανακουφίζει. Και διδάσκει με την στάση σου.

    Άρη Δαβαράκη

    Έθεσες ένα ουσιαστικό θέμα που σχεδόν κανείς δεν ασχολήθηκε με αυτό. Γράφεις:

    Εχω την εντύπωση πως όσο περνούν τα χρόνια θέλοντας και μή η λογοτεχνία θα περάσει μέσα απο το σουρωτήρι του μπλόγκιγκ και τών διαφόρων sites για να αναγενννηθεί. Είναι αρκετά χρόνια που η παραγωγή λογοτεχνίας έχει κολλήσει και αναμασά τα ίδια και τα ίδια.

    Ίσως φαίνεται απλουστευτική η προσέγγιση αλλά υπάρχει μια μεγάλη αλήθεια εδώ. Είχαμε συζητήσει το ίδιο θέμα με τον Pascal, επειδή στο μπλογκ του αποκτά μεγαλύτερες φιλοδοξίες τον τελευταίο καιρό, και καταλήξαμε σε κάποια συμπεράσματα.

    Στα παλιά χρόνια γράφαμε κείμενα στο χαρτί και τα δείχναμε στους φίλους μας και την οικογένεια, ένα πολύ περιορισμένο κοινό το οποίο δεν είχε κατ’ ανάγκη και τα κατάλληλα εφόδια να κρίνει, παρέμενε αυτός ο κύκλος στα στενά όρια μιας αναγνώρισης εκ του ασφαλούς. Όμως με την έκρηξη του ιντερνέτ, ένας ασχολείται που ασχολείται με τη συγγραφή, το σχολιασμό, τη παράθεση σκέψεων, την ιδεολογική κατάθεση κοκ, αποκτά μεγαλύτερη ευθύνη για τα γραπτά του, συνεπώς η προσπάθεια του θα πρέπει να είναι μεγαλύτερη.

    Όλα αυτά εξαρτώνται καθαρά από τις προτεραιότητες που θέτει στη δημόσια έκθεση των γραπτών του. Να επιλέξει τι θα βάλει και τι δεν θα βάλει. Αλλά το κυριότερο είναι ότι το μπλογκ μπορεί να γίνει εργαστήρι γραφής χωρίς να λογοδοτεί σε κανέναν. Να μπει σε κρίση μέσω των σχολίων, ναι. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι θα γράφει ανάλογα με το τι θέλει το «κοινό» του – αυτό είναι η κλασική παγίδα μεταξύ του «ποιοτικού» και του «πιασάρικου».

    Βέβαια, το μπλογκ είναι πολλά πράγματα μαζί, δεν είναι μόνο λογοτεχνικό εργαστήρι, αλλά μιλάω κυρίως για την εμπειρία που αποκτά ο μπλόγκερ στην καθημερινή τριβή με τη γλώσσα και τα εφόδια του.

    Έτσι, μπορεί μεν η σημερινή λογοτεχνία να προσπαθεί να βρει μια διέξοδο για να πάρει μπρος και το κακό αυτό είναι κυρίως ελληνικό φαινόμενο χωρίς να λείπουν οι φωτεινές εξαιρέσεις, εξάλλου πολλά διαμάντια χάνονται στην πλημμυρίδα των best seller χωρίς να αντιληφθούμε την ύπαρξή τους. Αλλά, το βιβλίο της Κωνσταντίνας προτείνει κάτι το τελείως διαφορετικό, που ταυτόχρονα είναι και ερεθιστικό, προβληματίζει, ψάχνει, κοινοποιεί και πολλά άλλα. Δεν είναι ένα λογοτεχνικό «εφφέ», αλλά προτείνει μια διαφορετική οπτική που είναι όαση ανάμεσα στα άλλα. Γι αυτό εκτίμησα και τόνισα το «τεχνικό» σκέλος. Είναι μια ιδέα που δουλεύτηκε κι επιμελήθηκε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.

    Μπορώ να πω πολλά άλλα, αλλά δεν θέλω να μακρυγορήσω προς το παρόν. Την επόμενη δόση.

    ΥΓ Πασκάλ, είσαι ψώνιο 😛

  4. Συμφωνώ εν μέρει με JustAnotherGoneOff. Το μπλογκινγκ έχει γίνει μόδα? είναι απλά ένα σκαλοπάτι προς οποιαδήποτε προώθηση στο λογοτεχνικό στερέωμα? Παιδια δεν μπορείτε να φανταστείτε πόσο ξενερώνω όταν βλέπω αφιερώματα επι αφιερωμάτων σε διάφορες εφημερίδες… Γιατί το μπλόγκ μου είναι το εφηβικό μου μικρό τετράδιο που έκριβα μην το δει πατέρας και αδερφός. Είναι η καφρίλα με τον κολήτό στο τελευταίο θρανίο που όλη την ώρα κάτι γράφαμε και γελάγαμε μόνοι μας διαβάζοντας ο καθένας τους φανταστικούς ήρωες του άλλου ή καφτηριάζαμε «συγκλονιστικά» γεγονότα του μικρόκοσμου του προαυλίου.
    Προφανώς Κωνσταντίνα και δεν σε κατακρίνω, το βιβλίο δεν θα το αγοράσω ούτε θα το διαβάσω. Προτιμώ να διαβάζω από την οθόνη του υπολογιστή μου ότι ακολουθεί.

  5. Δεν το εχω ακομα αλλα, θα το παρω και θα γραψω τις δικες μου εντυπωσεις. Αν και, μεχρι τωρα, μονο καλα λογια εχω ακουσει. Παντα τετια!

  6. Το βιβλίο δεν το διάβασα, οπότε και σε πολλά σημεία δεν μπορώ να πάρω θέση. Ωστόσο, στο γενικότερο ζήτημα που θέτεις συμφωνώ ότι ένα ιστολόγιο με θέματα εφήμερα δεν μπορεί να δημοσιευθεί. Το ζήτημα όμως είναι γιατί αυτή η μανία με τις εκδόσεις; Αρκετό το σκυλάδικο δεν έχει η ελληνική βιβλιογραφία;

    Είμαι φιλόλογος (και ιστορικός) και ας πούμε ότι μπορώ να κρίνω ένα ποίημα ή ένα διήγημα αυστηρότερα μεν αρτιότερα δε. Δυστυχώς βλέπουμε συνέχεια πολλά τέτοια ιστολόγια. Δεν αναιρώ την αξία τους κι ούτε είμαι ο κριτής τους -αν και σχολιάζοντας τα κρίνω- γιατί προτιμώ τη λαϊκή ποίηση όπως εξελίσσεται και όχι τα αναμασήματα του παρελθόντος που μυθοποιούν την ποίηση.

    Δεν ξέρω αν γίνει μόδα -αλλά διατηρώ τη διαφωνία μου για πολλά άρθρα που διαβάζω- να εκδίδονται. Δεν είναι ξέρεις και δύσκολο, το απαιτούμενο ποσό δεν είναι τεράστιο.

    σ.σ. JustAnotherGoneOff, σου απάντησα ήδη.

  7. Συγχαρητήρια! Πολύ ωραίο μπλογκ!

    Η αλήθεια είναι ότι όταν άκουσα για ένα βιβλίο που εκδίδεται με αφορμή ένα μπλογκ δεν με εντυπωσίασε. Μάλλον για λόγους μάρκετινγκ και μόδας.

    Δεν αναφέρομαι σε κάποιον/ια προσωπικά, απλά λέω αυτό που σκέφτηκα.

    Θα ξανάρθω!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s