Τα γκέτο της πολιτικής καθαρότητας: ο καταδιωγμός των λέξεων

Γνωστός freepressάκιας παραπονιέται για την ονομασία της στάσης του μετρό «Κεραμεικός«, κατ’ αυτόν θα έπρεπε να λέγεται «Γκάζι» γιατί τάχα δεν καταλαβαίνει ο κόσμος που πάει. Μήπως την πλατεία Μοναστηρακίου να την μετονομάζαμε σε «Μπαϊρακτάρης«; Ίσως δεν είναι τόσο κακή ιδέα. Την Πλάκα ως «ταβέρνα του μπάρμπα-Θωμά«; Άντε και η Ακρόπολη ως Όσιος Ελγίνειος.

Όταν διαφορετικές λέξεις μεταπράτουν τις αυτούσιες έννοιες ανάλογα με τον συμφεροντολογικό εξορθολογισμό που επιδιώκεται για να σηματοδοτηθούν συγκεκριμένες καταστάσεις, κάπου το όριο της ανοχής ξεφεύγει. Και ξεφεύγει διότι αυτό που ήταν εχτές άκομψη διατύπωση και σήμερα πρέπει να υποταχτεί την πολιτική καθαρότητα (κι όχι ακριβώς πολιτική ορθότητα, διαφωνώ με αυτόν τον όρο) για να είναι αύριο σε κοινή αποδεκτή χρήση, εικάζεται μόνο από την τρέχουσα συμβίωση με την επικαιρότητα.

Αν ο γνωστός freepressάκιας ζητάει τη μετονομασία του σταθμού «Κεραμεικός» για να νοηματοδοτηθεί το Soho της Αθήνας, το Γκάζι, δεν καταρρίπτεται ακριβώς η ιστορία της ευρύτερης περιοχής, αυτός είναι ο ελάχιστος έως μηδαμινός κίνδυνος. Αυτό που γίνεται επικίνδυνο είναι η σύνδεση του σήματος «Γκάζι» με τη εννοιολογική γκετοποίηση, αυτός είναι ο πραγματολογικός στόχος τους. Το ίδιο που συμβαίνει και με τα Λαδάδικα της Θεσσαλονίκης.

Δεν είναι οι τόποι που γκετοποιούνται, μα τα νοήματα, οι έννοιες και οι λέξεις. Η υποταγή άνευ όρων σε διαστρεβλωμένες εννοιολογικές σηματοδοτήσεις υποκρύπτουν μια άλλη σημαντικότερη παράμετρο που είναι λίγο ισχνή στην ανίχνευσή της. Ό,τι πολλές φορές, η εμπορική εκμετάλλευση καθοδηγεί την πολιτική καθαρότητα.

Αυτά σκεφτόμουν όταν διάβαζα το μακρύ διάλογο που αναπτύχτηκε στο ποστ Κάποιοι μας δουλεύουν (part 2). Με αφορμή κάποιες ρατσιστικές διατυπώσεις από ανώνυμους σχολιαστές, η συζήτηση οδηγήθηκε γρήγορα (μέγας προβοκάτορας ο καλός Artois!) στην κοινωνική υποκρισία απέναντι στα προβλήματα αποδοχής των ομοφυλόφιλων, επικαλούμενος διαφορετικές αντιμετωπίσεις κι ευαισθησίες σε διάφορες καταστάσεις που όζουν από πολιτική καθαρότητα.

Για να κατανοηθεί καλύτερα αυτό το φαινόμενο της μετάπτωσης των εννοιών με πρόσχημα την πολιτική καθαρότητα, ας θυμηθούμε την παροιμιώδη φράση βγήκε ο Χάρος παγανιά. Η λέξη παγανιά σημαίνει κυνήγι και προέρχεται από το paganus (=χωρικός). Από την ίδια όμως ρίζα βγαίνει και ο παγανισμός! Να τι συμβαίνει εδώ: τους παλιούς καλούς ρομαντικούς και αγαπουλίστικους πρωτοχριστιανικούς αιώνες, διάφοροι απόστολοι Γκαύλοι διερρήγνυαν τα ιμάτια τους για να προσυλιτίσουν τους κακούς Εθνικούς στη νεότευκτη αιματοκυλισμένη θρησκεία τους χρησιμοποιώντας ουκ ολίγες μεθόδους «συνετίσεως» στο όνομα της απέραντης αγάπης του «καλού» Γιαχβούλη. Έτσι, ο paganus-χωρικός που τηρούσε τα ειδωλολατρικά έθιμα απέκτησε αρνητικό πρόσημο στην ιδιότητά του, έγινε παγανιστής και η λέξη παγανιά απέκτησε τη χροιά του κυνηγιού (κύων =σκύλος). Η πρωτοχριστιανική εκκλησία, στο όνομα της δικής της κατασκευασμένης πολιτικής καθαρότητας, δεν είχε κανέναν ενδοιασμό να μετατρέψει το γένος της λέξης paganus σε είδος κατά την αριστοτελική διάκριση (καθόλου τυχαίο που είναι ο αγαπημένος της φιλόσοφος ο «βολικός» Σταγειρίτης) για τα δικά της προφανή συμφέροντα. Όπως ασκεί η Εκκλησία το εμπόριο της, έτσι είναι με τον ίδιο ακριβώς τρόπο του το Γκάζι εμπορευματοποιείται ως «gay στέκι» από κάποιους στυλίστες του life style.

Σκεφτείτε το ουδέτερο black που προτιμάται σήμερα στην Αμερική σε αντίθεση με τα «ρατσιστικά» nigger και colored. Ποιός μας εγγυάται πως αύριο η λέξη black δεν θα αντιμετωπιστεί ως ρατσιστική, και ως εκ τούτου τα αντανακλαστικά της πολιτικής καθαρότητας λειτουργήσουν όταν θα χρησιμοποιείται καταχρηστικά το black ως μειωτικός χαρακτηρισμός; Τι άλλο μένει να χαρακτηρίσουμε κάποιους μελαμψούς αφρικανικής φυλής/καταγωγής; Οι λέξεις  γίνονται υπό διωγμόν με το ίδιο σθένος της πρωτοχριστιανικής εκκλησίας, στο όνομα της πολιτικής καθαρότητας.

Ο Όσκαρ Γουάιλντ έλεγε: δεν υπάρχουν χυδαίες λέξεις, αλλά χυδαίοι άνθρωποι. Άραγε, τι θα έλεγε σήμερα ο μέγας Όσκαρ για την πολιτική καθαρότητα;

Έτσι λοιπόν, σήμερα παρατηρείται μια αντίστροφη διαδικασία. Οι υπέρμαχοι των ανθρώπινων δικαιωμάτων, με ό,τι αυτό συνεπάγεται στην αποτελεσματικότητά τους, να γίνονται εξίσου αντιπαθείς με τους πρωτομάστορες των φυλετικών, μειονοτικών και σεξουαλικών διαχωρισμών. Αυτό είναι θέμα για το επόμενο σημείωμα, έχουμε αρκετή κουβέντα να κάνουμε ακόμα.

Advertisements

15 thoughts on “Τα γκέτο της πολιτικής καθαρότητας: ο καταδιωγμός των λέξεων

  1. “When I use a word,” Humpty Dumpty said, in rather a scornful tone, “it means just what I choose it to mean — neither more nor less.”

    “The question is,” said Alice, “whether you can make words mean so many different things.’

    “The question is,” said Humpty Dumpty, “which is to be master — that’s all.”

    Lewis Carroll, Through the Looking-Glass

    Το βιβλίο συστήνεται ανεπιφύλακτα, όπως και το δοκίμιο «Politics and the English language«, του George Orwell.

    Είχα παραθέσει το απόσπασμα με αφορμή τη διττή ερμηνεία του όρου «εθνότητα» από τις ΗΠΑ.

    Να προσθέσω ακόμη πως αρκετοί μαύροι σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες (έχοντας προσωπική εμπειρία), προτιμούν το «colored».

    Ο ρατσισμός, λειτουργεί πάντα και αντίστροφα.

  2. Δεν μας έβαλες και τη μετάφραση που είχες, ιδού:

    “Όταν εγώ χρησιμοποιώ μια λέξη”, είπε ο Χάμπτι Ντάμπτι, με ένα μάλλον περιφρονητικό τόνο, “σημαίνει απλά αυτό που εγώ επιλέγω να σημαίνει — τίποτε περισσότερο ή λιγότερο.”

    “Το ζήτημα είναι”, είπε η Αλίκη, “αν μπορείς να κάνεις τις λέξεις να σημαίνουν τόσα πολλά διαφορετικά πράγματα.”

    “Το ζήτημα είναι”, είπε ο Χάμπτι Ντάμπτι, “ποιος πρόκειται να είναι κυρίαρχος — αυτό μόνο.”

    Πάρα πολύ ενδιαφέρον το ποστ σου.

  3. Όπου επικρατεί το «πολιτικώς ορθό» λεξιλόγιο, είναι γιατί περισσεύουν διάφορα είδη ρατσισμού και προσπαθούμε να το κρύψουμε.

    Η ύπαρξη και μόνο λέξεων που προσέχουμε να εκφερουμε αντί κάποιων άλλων, δείχνει οτι , στη συνείδησή μας, το ‘διαφορετικό’ δεν έχει γινει ακόμη αποδεκτή πραγματικότητα.

  4. Γενικότερα, προτιμάται οι άνθρωποι να υπηρετούν τις λέξεις, παρά οι λέξεις να υπηρετούν τους ανθρώπους. Το σύνηθες έχει μια ψεύτικη αίσθηση ασφάλειας, σιγουριάς και ομαλότητας και προπάντον δε φαίνεται να χρειάζεται και πολύ σκέψη για να το επεξεργαστείς (ιδού και η ξενομανία). Είναι το κατώφλι της κοινωνικής αποδοχής. Υπάρχουν πολλοί τρόποι για να το περάσεις και οι καιροσκόποι το ξέρουνε καλά.

    Αν κοιτάξουμε τις βρισιές της καθημερινότητάς μας τότε θα προσέξουμε πως είναι ξεκάθαρα σεξιστικής λογικής. Κάποιες θα υποβιβάζουν την «αρρενωπότητα» του αρσενικού, κάποιες άλλες απλά θα αναφέρονται στα απόκρυφα του θηλυκού…

    Δεν ξέρω πως μου ήρθε ο συνειρμός αλλά η διαφορά καθαριότητας, χρωμάτων και φωτισμού μεταξύ Η.Σ.Α.Π. και ΜΕΤΡΟ μεταμορφώνει τους ανθρώπους που εξυπηρετούνται από τις παραπάνω συγκοινωνίες. Είναι αρκετά τρομακτικό.

  5. Υπόθεση εργασίας:

    Μήπως ο όρος «παγανιά» προέρχεται από τη μεσαιωνική συνήθεια των αριστοκρατών της Δύσης να στέλνουν τους χωρικούς δουλοπάροικους να ξετρυπώνουν το θήραμα;

  6. Αν δούμε πιο πίσω, θα ξεκινήσουμε τουλάχιστον από την εποχή του Ευριπίδη, πηγαίνοντας ες παγάν (=στην πηγή).

    Πάλι στη φύση καταλήγουμε 😉

  7. Πόντος και Αριστερά

    Θυμάμαι την εξήγηση του όρου από μια φιλόλογο στο Λύκειο και το επιβεβαίωσα από το (αρκετά αμφιλεγόμενο) λεξικό του Μπαμπινιώτη.

    Ο όρος «παγανιά» μάλλον είναι καθαρά (χριστιανο)ελληνικός ιδιωματισμός.

    Για το ευριπιδικό «ες παγάν» που λέει το Μάτι, δεν γνωρίζω.

  8. Το «ες», ήταν δικό μου (για να γράψω «πηγαίνοντας ες…»).

    Είναι κι αυτή μια λογικοφανής θεωρία, για την προέλευσή του.

    (δεν γνωρίζω αν επιτρέπεται html για εικόνες στα σχόλια, οπότε θα δώσω και το σύνδεσμο ξεχωριστά)

    Αυτό από το Thesaurus Linguae Graecae:

    Aν δεν εμφανίζεται η εικόνα, τότε δείτε εδώ.

    Aυτά για την χρήση του όρου στο γραπτό λόγο.

  9. Μα ούτως ή άλλως η ελληνική κοινωνία στη συντρηπτική της πλειοψηφία φλερτάρει με την υποκρισία. Αλλα σκέπτεται, άλλα λέει κι άλλα πράττει. Υποκρίνεται όταν λέει ότι δεν ενοχλείται από τους γκέι ή όταν λέει ότι δεν της πάει το στυλ της Στεφανή. Την ιδια υποκρισία προβάλλει όταν διατείνεται ότι υποστηρίζει την απόλυτη ελευθερία έκφρασης κι όταν κλείνει την πόρτα του σπιτιού της ανοίγει τους κρουνούς του αρνητισμού της κι όποιον πάρει ο χάρος. Υποκρίνεται όταν λέει με τόση άνεση ότι νοιάζεται για το περιβάλλον, ότι είναι έτοιμη να εγκαταλείψει το αυτοκίνητο για να πάει με τα λεωφορεία και τα τραμ. Ακόμη και στο θέμα του ρατσισμού και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων νομίζω ότι υποκρίνεται, παριστάνοντας τον σπουδαίο οπαδό της ελευθερίας του ατόμου ( Εξαρτάται ποιο είναι το άτομο). Αλλά αυτό το γνωστό φαινόμενο – φυσικά δεν αφορά την κοινωνία σε απόλυτους αριθμούς – είναι κατάλοιπο του συντηρητισμού που έζησε στα προηγουμενα πέτρινα χρόνια μετα το τέλος του πολέμου και κάπου δικαιολογείται να δημιουργεί δίχτυα υποκριτικής αντίστασης.
    Ριτς
    ritsmas.wordpress.com

  10. Το κατάλοιπο του συντηρητισμού από τα πέτρινα χρόνια δεν πρέπει να κληροδοτείται και να εξουσιάζει τις μέλλουσες γενεές. Σιχάθηκα να μου λένε με στυλάκι «εγώ στην Κατοχή/στον Εμφύλιο/στον Ανένδοτο/στη χούντα/στην Αλλαγή και ούτω καθεξής». Όπα ρε! Επειδή τα ζήσατε έτσι κι αλλιώς πρέπει εμείς τα παιδιά σας να τα έχουμε τύψεις; Ε όχι!

  11. Δεν έχει τίποτε περίεργο η ελληνική κοινωνία, καιρός να σταματήσει και αυτό το παραμύθι. Όλες οι ευρωπαϊκές κοινωνίες είναι υποκριτικές. Απλά, κάποιες είναι πλουσιότερες/ισχυρότερες και επιβάλλουν τις τάσεις τους. Πιο τρανταχτό παράδειγμα από την πρόσφατη Σύνοδο Κορυφής, δεν υπάρχει.

    Να προσυπογράψω για τα μεταπολεμικά σύνδρομα. Ήδη βρίσκομαι σε επικοινωνία με τον Πρωθυπουργό, για τη δημιουργία Υπουργείου Στοκαλοκαιναμαςγράφετε. Αντικείμενό του θα είναι η δημιουργία θαλάμων αερίων και η συστηματική εξολόθρευση όσως είναι πάνω από πενήντα ετών και έχουν ψηφίσει πάνω από μία φορά το ίδιο κόμμα, καθώς και όσοι «ήταν κομμουνιστές νέοι».

    Τώρα που το θυμάμαι: πολλοί τα έχουν με το Γιανναρά, για διάφορους λόγους. Όμως, έκανε σχετικά πρόσφατα μια ωραία εκπομπή για το ζήτημα των εννοιών και των προσδοκιών μας (λογικά υπάρχει σε audio on demand στο skai.gr).

  12. Πολύ καλή προσέγγιση αν και βρίσκω παρατραβηγμένη -ως επιχείρημα, αληθή κατά τα άλλα- την ετυμολογία του παγανισμού. Η μετονομασία περιοχών είναι μία αστεία εκδοχή που πολλάκις πολύ προσπάθησαν να αλλάξουν.

    Δε διαφέρει σε τίποτα από τις προτάσεις περί αλλαγής οδών με ονόματα βασιλέων, αλλά ούτε και τις προσπάθειες εκδημοτικισμού της ονομασίας τους (Βασίλισσας Σοφίας, οδός Σόλωνα κτλ). Αυτή η πολιτική καθαρότητα απέτυχε πολλές φορές και είδαμε τον κόσμο ακόμα και δεκαετίες αργότερα να χρησιμοποιεί την παλιά ονομασία ή και αιώνες μετά να ονομάζει ένα μνημείο με το αρχαίο του όνομα (Ροτόντα στη Θεσσαλονίκη και όχι Μέγα Τζαμί ή Άγιος Γεώργιος κτλ).

    Για αντιληφθούμε την αστειότητα της όποιας μετονομασίας, αρκεί να πούμε ότι στη γλωσσολογία η πρώτη κατοίκηση ενός πληθυσμού φαίνεται από τα τοπωνύμια. Τόσο ισχυρά είναι το τοπωνύμια που δεν αλλάζουν ακόμα και χιλιάδες χρόνια μετά. Κάτι ανάλογο ισχύει και για τις περιοχές στα άστη -που η ζωή των αστικών τοπωνυμίων εξαρτάται από την επιβίωση του άστεως.

  13. Μια μικρή διόρθωση. «Χυδαία γλώσσα δεν υπάρχει. Υπάρχουσι χυδαίοι άνθρωποι…» Η περίφημη αυτή φράση δεν είναι βεβαίως του Ουάιλντ, αλλά του Λορέντζου Μαβίλη, από ομιλία του υπέρ της δημοτικής στην Βουλή των Ελλήνων το 1911.
    «… και υπάρχουσι πολλοί χυδαίοι άνθρωποι ομιλούντες την καθαρεύουσαν», συμπλήρωνε.

  14. Δείμο

    Είναι τεράστιο θέμα το ζήτημα των μετονομασιών που αγγίζει πάρα πολλές ιστορικές και κοινωνικές παραμέτρους – λχ οι αρβανίτικες και οι σλάβικες ονομασίες – αλλά εδώ παραθέτω τη γενικότερη στάση να αλλάζουν/διαστρεβλώνονται οι έννοιες σύμφωνα με τις εκάστοτε επιταγές της «μόδας».

    asder

    Το θυμάμαι ως φράση του Γουάιλντ, αλλά το έψαξα και είδα ότι έχεις δίκιο και για τον Μαβίλη. Μάλλον ο Μαβίλης γνώριζε τον Γουάιλντ και χρησιμοποίησε πετυχημένα τη ρήση του.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s