Percival Everett: Το Σβήσιμο

Στο ρατσισμό, τον πουριτανισμό, το politically correct, τον καταναλωτισμό, τη λογοτεχνία, την κριτική, τους εκδοτικούς οίκους, το μηχανισμό των best seller και τελικά στις ΗΠΑ αναφέρεται ένα από τα πιο ενδιαφέροντα βιβλία που έχω διαβάσει ποτέ μου, από έναν αφροαμερικανό συγγραφέα με το “άρειο” όνομα Percival Everett. Κοφτερή γραφή, γρήγορη κι εντελώς αυτοσαρκαστική, εστιάζει στην παθογένεια του ήρωα συγγραφέα Θελόνιους “Μονκ” Έλισον να ξεφύγει από τον αποπνιχτικό ιστό του οικογενειακού, λογοτεχνικού και κοινωνικού περίγυρου που του επιβάλλει νόρμες τις οποίες δεν αποδέχεται. Ο Θελόνιους “Μονκ” Έλισον βγάζει βιβλία που ελάχιστα διαβάζονται αλλά “αναγνωρίζονται” από ένα στενό κύκλο διανοούμενων τους οποίους απεχθάνεται για την κενότητα, τη μωροφιλοδοξία και την αλαζονεία τους. Παράλληλα, η κατάσταση της οικογένειας του στροβιλίζεται μέσα σε διενέξεις, αποκαλύψεις, αρρώστιες και θανάτους με αποτέλεσμα να νιώσει έντονη απόγνωση και επιθυμία για ματαιοπονία και φυγοπονία. Είναι δύσκολο να ορίσουμε εδώ ποιο είναι το κεντρικό θέμα του βιβλίου με τις τόσες παράλληλες, αλλά καθόλου κουραστικές, αναγνώσεις, μα ο βασικός άξονας αναφοράς είναι ο ήρωας: και κατ’ επέκταση, με την πειστικότητα στην σκιαγράφηση του χαρακτήρα και τη χρήση του α’ προσώπου, ο Θελόνιους “Μονκ” Έλισον μοιάζει με alter ego του Everett.

Το Σβήσιμο είναι καθαρά ένα βιβλίο πειραματικής γραφής. Σχεδόν το ένα πέμπτο του έργου αποτελείται από ένα άλλο βιβλίο το οποίο ο Έλισον γράφει αηδιασμένος μετά την απίστευτη επιτυχία ενός παραλογοτεχνικού κατασκευάσματος μιας αφροαμερικάνας, που διαδραματίζεται -που αλλού- στα γκέτο των μαύρων. Ο Έλισον συνθέτει ένα ακόμη πιο παρανοϊκό κατασκεύασμα για να το προωθήσει μέσω του ατζέντη του με ψευδώνυμο και έκπληκτος διαπιστώνει στην πορεία ότι το έργο του αποθεώνεται ως αριστούργημα και πληρώνεται με δικαιώματα αντάξια ενός best seller. Κι ενώ θα ‘πρεπε να νιώθει ικανοποιημένος, αντίθετα θεωρεί την ανέλπιστη επιτυχία του υποτιμητική για την προσωπικότητά του. Σαν να αποκαλυπτόταν ότι ο Τζέημς Τζόυς έγραφε και ως Μπάρμπαρα Κάρτλαντ. Και σε όλο το Σβήσιμο υπάρχουν οξυδερκείς φανταστικοί διάλογοι μεταξύ πολιτικών, στρατιωτικών και καλλιτεχνών που ολοκληρώνουν στο Σβήσιμο τον ειρωνικό τόνο του ενάντια στο κατεστημένο του politically correct και του υπερκαταναλωτισμού. Ο Θελόνιους “Μονκ” Έλισον είναι μονίμως ηττημένος από τον κυνισμό του στην προσπάθεια να απεγκλωβιστεί από καταστάσεις, συμβάσεις και υποχρεώσεις. Όταν ένα ηλικιωμένο ζευγάρι του προτείνει να γίνει κουμπάρος τους, προσπαθεί να επινοήσει κάθε λογής δικαιολογίες να μην δεχτεί την πρόταση και τους απευθύνεται λέγοντας να πάρουν καλύτερα κάποιο φίλο τους. “Μα όλοι έχουν πεθάνει” του απαντούν αποστομωτικά. Την ώρα που επιδιδόταν σε σεξουαλική πράξη με την φίλη του, βλέπει έντρομος πάνω στο κομοδίνο το βιβλίο της μαύρης συγγραφέα που απεχθανόταν και ξενερώνει: τότε, παρατάει τη φίλη του και φεύγει. Και στο τέλος υποχωρεί μπροστά στην αναγνώριση και τη διασημότητα: η ήττα του βρίσκεται στο ότι ήθελε να αναγνωριστεί ως μεγάλος συγγραφέας αλλά τελικά το “κακό” βιβλίο του είναι αυτό που θέλει το αναγνωστικό κοινό του.

Το Σβήσιμο δεν είναι ακριβώς ένα βιβλίο με πλοκή, αντίθετα τη χρησιμοποιεί ως πρόσχημα για να στηλιτεύσει ο Everett την πορεία της λογοτεχνίας μέσα από καλούπια και στερεότυπα: πρόκειται για ένα έργο αντι-δημιουργικής γραφής, σε αντίθεση με τη δημιουργική γραφή που την αποτελούν τα best seller. Δεν υπάρχει ισορροπία στο Σβήσιμο, όλα κινούνται ανάλογα με τις διαθέσεις και τον χαρακτήρα του Θελόνιους “Μονκ” Έλισον. Είναι ένα βιβλίο σχεδόν παραληρηματικό, σχεδόν αυτόματη γραφή, σχεδόν “καλό”, σχεδόν “κακό”, σχεδόν σοβαρό, σχεδόν σάτιρα. Υπάρχει εκεί μέσα ένας αφορισμός-κλειδί που σχηματίζει τις προθέσεις του βιβλίου: “όλες οι προτάσεις είναι ίσης αξίας”.

Κι αυτό που αποκτά ίση αξία με ένα άλλο, τότε σβήνει η έννοια της διαφορετικότητας και της ποικιλίας.

____________________________

Percival Everett: Το Σβήσιμο, εκδόσεις Πόλις, σελ 341, μετάφραση: Χίλντα Παπαδημητρίου

Σχετικό ποστ για την Αμερικανική Έρημο του ιδίου συγγραφέα: Librofilo

13 σκέψεις σχετικά με το “Percival Everett: Το Σβήσιμο

  1. Πράγματι καταπληκτικό βιβλίο!
    Εγώ το απόλαυσα, κριτικές δεν διάβασα να δω αν το έχουν θάψει, πάντως ο συγγραφέας κάνει κάποια θεμέλια να τρίζουν!

  2. «Λοιπόν, είσαι μαύρος. Άρα, για ποιο πράγμα θα γράψεις; Για τα γκέτο, για ανήλικες μητέρες, για κοκάκηδες εφήβους τσαμπουκάδες, για βαποράκια και ψυχωτικά καθίκια. Γιατί ποιος άλλος ξέρει καλύτερα την ιστορία εκ των έσω;» Αυτή φαίνεται να είναι η στάση των μίντια και του εκδοτικού κατεστημένου στην Αμερική, ή τουλάχιστον αυτό καταγγέλλει ο Έβερετ μ’ αυτό του το βιβλίο. Τι σημασία έχει που οι μαύροι σήμερα μορφώνονται, κατακτούν υψηλές θέσεις στις επιχειρήσεις και στην κοινωνική και πολιτική ζωή; Τα μαύρα γκέτο, μαζί με τους Ινδιάνους, είναι το σύγχρονο φολκλόρ των Ηνωμένων Πολιτειών. Αυτό το βιβλίο χαλάει ακριβώς αυτήν την εικόνα. Και το κάνει, όχι με θεωρίες και αναλύσεις ή έστω μέσω της αφήγησης ενός νεαρού νέγρου που κατάφερε να διακριθεί. Κάτι τέτοιο θα ήταν πολύ μελό, αν όχι αδιάφορο. Ο ήρωας του Έβερετ βάζει ένα στοίχημα. Λέει, «Έτσι είστε; Θα σας δείξω εγώ!» και κάθεται και γράφει ένα δεύτερο βιβλίο (μέσα στο βιβλίο που αφηγείται τη ζωή του) και ωωω… διαψεύδεται! Το φτηνό του κατασκεύασμα, το βιβλίο που κάθεται και γράφει σε αργκό και για την πλάκα του έχει τεράστια επιτυχία ενώ τα σημαντικά του βιβλία (λογοτεχνία και μελέτες) παραμένουν στα αζήτητα! Κι αλήθεια, πόσο δε μας παραπλανούν και μας διαψεύδουν όλους μας αυτές οι μικρές φιξ εικόνες που κουβαλάμε για τα πράγματα;

    Το «Σβήσιμο» είναι ένα από τα αγαπημένα μου βιβλία. Όταν το τελείωσα, με άφησε με μια περίεργη αίσθηση, με πολλά ερωτηματικά θα έλεγα καλύτερα. Ερωτηματικά για το πόσο ρατσίστρια είμαι χωρίς να το συνειδητοποιώ, για τη δημοφιλία των έργων τέχνης, για τα προσωπικά στοιχήματα, για τις προσδοκίες και τα γυρίσματα της τύχης.

    Jago, καταπληκτική η παρουσίαση σου 🙂

  3. Εύγε σου που παρουσιάζεις τέτοια «δύσκολα» βιβλία, διαμάντι ο Percival Everett!
    …αλλά απ’ ότι βλέπω το απόλαυσαν κι άλλοι.

  4. @AnLu
    Αν επιλέξεις να το διαβάσεις στα ελληνικά πάντως, η μετάφραση της Παπαδημητρίου είναι εξαιρετική.

  5. Δεν αναφέρθηκα στη μετάφραση της Χίλντας Παπαδημητρίου επειδή για να σε ενθουσιάσει ένα εξαιρετικό βιβλίο, η μετάφραση πρέπει να είναι κι αυτή εξαιρετική. Και είναι. Ήταν νομίζω αυτονόητο.

  6. Δηλαδη, μόνο εγώ το βρήκα βαρετό πέραν ορισμένων πολύ εξυπνων σχολίων ;
    🙂
    Παρόλ’ αυτά, θα επιδιώξω την αμερικανικη έρημο, καθοτι με ειχε ιντριγκάρει η παρουσίασή της απο τον λίμπρο.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s