Η Κλάρα στο μισοσκόταδο – Χοσέ Κάρλος Σομόθα

 

Σκεφτόμασταν εδώ και καιρό με την Mauve_All να στήσω μια καινούρια κατηγορία στο ιστολόγιο μου που να αφορά παρουσιάσεις και κριτικές βιβλίων. Καθώς η Mauve_All είναι φανατική αναγνώστρια – και τα γούστα μας συμπίπτουν τις περισσότερες φορές – σκέφτηκα να ζητήσω τη συνδρομή της για να γράφουμε για βιβλία που θέλουμε να τα παρουσιάζουμε. Έχω γράψει για μερικά βιβλία παλιότερα στο ιστολόγιο μου, αλλά η επιθυμία μου είναι να ασχοληθώ περισσότερο ενεργητικά. Θα βλέπετε το tag Βιβλία για να διαβάζετε τα περιεχόμενα της κατηγορίας. Αν και μεταφέρθηκαν εκεί παλιότερα σχετικά κείμενά μου, εν τούτοις το ποδαρικό της καινούριας κατηγορίας γίνεται από την Mauve_All για την Κλάρα στο μισοσκόταδο του Χοσέ Κάρλος Σομόθα – τον γνωρίζουμε και από το, επίσης αστυνομικό, Σπήλαιο των Ιδεών που διαδραματίζεται στην αρχαία Ελλάδα (αυτό επισημάνθηκε ήδη για την αγορά του).

 

Η Κλάρα στο μισοσκόταδο – Χοσέ Κάρλος Σομόθα

εκδ. Πατάκης – μετάφραση: Χρ. Θεοδωροπούλου

Πληροφορίες για το βιβλίο στη σχετική σελίδα του Πατάκη

Γράφει η Mauve_All:

«Η κοπέλα που επιπλέει στη γυάλινη πισίνα με το μολυσμένο νερό λέγεται Ρίτα. Είναι η πρώτη που δέχεται βοήθεια επειδή η προσπάθειά της είναι αξιόλογη: να κάνεις για έξι ώρες την ημέρα το οργανικό κατάλοιπο, με πλαστικά και περιττώματα μπλεγμένα στα μαλλιά, δεν είναι εύκολη δουλειά. Ο πίνακας αγοράστηκε από μια σουηδική εταιρεία και το μηνιαίο μίσθωμά του κατάφερε το φαινομενικά ακατόρθωτο: να βουτάει η Ρίτα κάθε μέρα σ’ αυτά τα αηδιαστικά αμνιακά υγρά και να είναι χαρούμενη. […] Η Συλβί Γκαϊλόρ είναι η «Μέδουσα», μια ελαιογραφία που κοστολογείται στα τριάντα εκατομμύρια δολάρια, μ’ ένα αστρονομικό μηνιαίο μίσθωμα. Η αιτία είναι τα δέκα ζωντανά φίδια, βαμμένα λουλακί, που στριφογυρίζουν πάνω στο κεφάλι της και που πρέπει να ταΐζονται και να αντικαθίστανται σε τακτά χρονικά διαστήματα. Το μήκος τους είναι όσο και το χέρι ενός ενήλικου και καταπιέζονται από ένα λεπτοκαμωμένο συρμάτινο κλιπ, σε μέγεθος τρίχας κορσέ, που τους επιτρέπει να κινούν μονάχα την ουρά και το κεφάλι. Τα φίδια γενικά δεν καταλαβαίνουν από τέχνη και εκνευρίζονται όταν τα αναγκάζουμε να υπομένουν έξι ώρες την ημέρα, με τις φολίδες τους να συνθλίβονται κάτω από το κλιπ. Κάποια από αυτά πεθαίνουν πάνω στο κεφάλι της Συλβί, άλλα σαλεύουν φρενιασμένα. […] Η αλήθεια είναι ότι η Συλβί πληρώνεται αλλά ποιος μπορεί να πληρώσει αρκετά για τις αϋπνίες της, για την περίεργη αποστροφή που την εμποδίζει να χτενίζεται, αυτή τη φαντασιακή αίσθηση που δοκιμάζει καμιά φορά ενώ μιλά, γελά, δειπνεί σε ένα εστιατόριο ή κάνει έρωτα, που την οδηγεί να σκέφτεται πως κάποιος της χαϊδεύει τα μαλλιά ή της τραβάει τα τσουλούφια ή την ξύνει με δάχτυλα δίχως νύχια; […] Στο έργο «Κούκλα» η Τζέννιφερ Χάλλεϋ, ένας καμβάς οκτώ χρονών, στέκεται όρθια, ζωγραφισμένη σε ροδαλό χρώμα, μ’ ένα μαύρο φουστάνι νανουρίζοντας στην αγκαλιά της μια κούκλα. Όμως η κούκλα είναι ζωντανή κι έχει την όψη ενός από αυτά τα λιμοκτονούντα βρέφη με τις ίδιες με μαύρο σταφύλι κοιλιές που προβάλλουν το κεφάλι τους από το πηγάδι του Τρίτου Κόσμου. Ωστόσο, το υποτιθέμενο παιδί είναι ένας ενήλικος, ένας αχονδροπλαστικός νάνος-καμβάς ονόματι Στιβ. Είναι βαμμένος σε σκούρα χρώματα και δουλειά του είναι να κλαίει και να στριφογυρίζει στην αγκαλιά της Τζέννιφερ».

Εν έτει 2006, η υπερδραματική τέχνη, που χρησιμοποιεί αποκλειστικά ανθρώπινους καμβάδες, βρίσκεται στο απόγειο της παντοδυναμίας της σε παγκόσμιο επίπεδο. Πολλοί υπερδραματικοί καλλιτέχνες ταρακουνούν τον κόσμο με τους ζωντανούς τους πίνακες, οι οποίοι πωλούνται σε μουσεία και ιδιώτες σε αστρονομικές τιμές. Διοργανώνονται εκθέσεις, ιδιωτικά χάπενινγκ και διαδραστικές εκδηλώσεις. Η παράνομη πλευρά αυτού του κινήματος στην τέχνη περιλαμβάνει αρτ σοκ («θεάματα με ωράριο, στα οποία ο ιδιοκτήτης του πίνακα ή οι φίλοι του μπορούν αν θέλουν να συμμετάσχουν. Στην πλειονότητά τους είναι σεξουαλικού ή βίαιου περιεχομένου και είναι εντελώς παράνομα»), έργα «κηλιδωμένης τέχνης» (όπου πτώματα ανθρώπων λειτουργούν ως καμβάδες) καθώς και μια τεράστια βιομηχανία κατασκευής ανθρώπινων διακοσμητικών και επίπλων, όπως για παράδειγμα, πολυθρόνες και τραπέζια που η χρηστική τους επιφάνεια στηρίζεται στους ώμους ή στην πλάτη ενός ή περισσότερων μοντέλων. Τα μοντέλα αυτά έχουν πιο ανθρώπινη ζωή από τους καμβάδες καθώς εργάζονται μερικές μόνο ώρες της μέρας αν και είναι αναγκασμένα να φορούν ωτοκαλυπτήρες και οφθαλμοκαλυπτήρες καθ’ όλες τις εργάσιμες ώρες. Επιπλέον, υπό το σκεπτικό ότι η τέχνη είναι επιχείρηση, («Αν οι πίνακες του Ρέμπραντ δεν άξιζαν σήμερα εκατομμύρια δολάρια, ποιος θα ενδιαφερόταν για το αν ήταν μεγαλοφυΐα;») διάφορες ευρωπαϊκές, αμερικανικές και ιαπωνικές εταιρείες ανταγωνίζονται σκληρά στη διακίνηση των καμβάδων και των έργων, στη μεταπώλησή τους και στην αντικατάσταση των πρωτότυπων καμβάδων με αντίγραφα. Στον κόσμο της υπερδραματικής τέχνης κάθε καμβάς αντικαθίσταται από άλλον, πανομοιότυπό του, το αργότερο έξι μήνες μετά την ολοκλήρωση του πρωτότυπου έργου, ούτως ώστε το έργο τέχνης να μη γερνάει σαν το πορτρέτο του Ντόριαν Γκρέι αλλά να παραμένει απαράλλακτο, κατακτώντας έτσι την αιωνιότητα.

Ο Χοσέ Κάρλος Σομόθα αναπτύσσει την αστυνομική του ιστορία σ’ ένα ιδιότυπα ζοφερό περιβάλλον και θίγει πολύ εύστοχα και με τρόπο καίριο και ανατριχιαστικό, ζητήματα που αφορούν την αξία της ανθρώπινης ζωής σε αντιπαράθεση με την αξία της καλλιτεχνικής δημιουργίας. Το βιβλίο κάνει μια απλή υπόθεση εργασίας: αφού ζούμε σε μία εποχή όπου ήδη τάσεις όπως η body art χρησιμοποιούν το ανθρώπινο σώμα ως κύρια βάση για τα έργα τους, τι θα συμβεί αν κάποιος ανακαλύψει ότι μπορεί να βγάλει εξωφρενικά πολλά χρήματα από τη χρήση ανθρώπων ως αντικείμενα τέχνης; Σε σημείωμά του στο τέλος του βιβλίου ο συγγραφέας αναφέρει: «Δεν ξέρω αν η κατάσταση θα αλλάξει στο μέλλον αλλά τείνω να πιστεύω πως αν κάποιος βρει κάποιο τρόπο να κερδίζει χρήματα με αυτό, οι ηθικοί παράγοντες δε θα μπορέσουν να εμποδίσουν την ανάπτυξη ενός τέτοιου εμπορίου».

Το βιβλίο εκδόθηκε στην Ισπανία το 2001 και ο συγγραφέας τοποθετεί τη δράση του στο Άμστερνταμ του 2006. Ευτυχώς οι δυσοίωνες προβλέψεις του δεν έχουν επιβεβαιωθεί μέχρι στιγμής. Δεν ξέρω αν θα φτάσουμε ποτέ να απολαμβάνουμε «πολύ βίαια αρτ σοκ στα οποία χρωματίζονται καμιά φορά οι αρτηρίες και το αίμα για να έχουν πιο εντυπωσιακό αποτέλεσμα» ή έργα «κηλιδωμένης τέχνης» στα οποία ζωγραφίζονται μέχρι και τα «εντόσθια του καμβά, το ήπαρ, οι πνεύμονες, η μήτρα και το έμβρυο που ενδεχομένως περιέχει, οι όρχεις, οι μαστικοί αδένες». Δεν ξέρω αν τα «διαφυλετικά έργα» από κηροπλαστίνη θα δώσουν το στίγμα στη νέα τέχνη του 21ου αιώνα. Μία από τις βασικές ηρωίδες του βιβλίου, η σκληροπυρηνική Γουντ αναφέρει σε κάποιο σημείο: «Ζούμε σε έναν χαοτικό κόσμο. Έναν κόσμο που έχει μεταμορφωθεί σε τέχνη, σε σκέτη ευχαρίστηση του να κρύβουμε, να προσποιούμαστε κάτι που δεν είναι ή δεν υπάρχει. Ίσως ποτέ δεν ήμασταν έτσι, ίσως αυτό προέκυψε σε πείσμα της αληθινής μας φύσης. Ή ίσως έτσι ήμασταν εξαρχής, ίσως η αληθινή μας φύση να είναι η μεταμφίεση και τώρα επιτέλους να έχουμε κατορθώσει να φέρουμε τα πράγματα στα μέτρα μας». Σύμφωνα με την πλοκή του βιβλίου, είναι πιθανό ακόμα και να βρεθούμε αντιμέτωποι με πολιτικές παγκοσμιοποίησης που θα χρησιμοποιούν τις ασθενέστερες κοινωνικά ομάδες με σκοπό την τροφοδότηση της τέχνης, και για να ακριβολογούμε, των επιχειρήσεων που διαχειρίζονται το κεφάλαιο Τέχνη: «Το λάθος της Ευρώπης είναι ό,τι θέλουμε να συνεχίσουμε να είμαστε ο εαυτός μας δίχως να πάψουμε να είμαστε το όλον. Φιλοδοξούμε να παγκοσμιοποιήσουμε την ατομικότητά μας. Όμως ο κόσμος χρειάζεται ολοένα και λιγότερα άτομα, λιγότερα έθνη, λιγότερες γλώσσες. Αυτό που χρειάζεται ο κόσμος είναι να ξέρουμε όλοι αγγλικά και να είμαστε, ει δυνατόν, φιλελεύθεροι. Η καλλιτεχνική κληρονομιά μας διαφοροποιούσε. Τώρα, χάρη στην κηροπλαστίνη, δεν ισχύει αυτό. Ένας Βέλγος καμβάς μπορεί μεταμορφωθεί σε Αφρικανό κι ένας Γιαπωνέζος σε Άγγλο. Οι μετανάστες θα έχουν μια νέα διέξοδο: θα μπορούν να γίνουν τέχνη».

Άπειρες είναι οι φρικιαστικές προεκτάσεις που παρουσιάζονται σαν εικόνες του μέλλοντός μας στο βιβλίο: «Θα κατορθώσουμε να φτιάξουμε εποχικά μοντέλα που θα κοστίζουν εκατό ευρώ στον ερασιτέχνη ζωγράφο. Θα νομιμοποιήσουμε τα ανθρώπινα διακοσμητικά και θα διευρύνουμε το πεδίο του πορτρέτου με κηροπλαστίνη και τα εργαστήρια παραγωγής αντιγράφων. Και όταν η βία θα μπορεί να διοχετεύεται σε φτηνά και ολωσδιόλου νόμιμα αρτ σοκ, θα έχουμε κάνει ένα βήμα παρόμοιο με την νομιμοποίηση των ναρκωτικών». Βραβευμένο με το International Hammet Prize (2002) και το Βραβείο Μυθιστορήματος Fernando Lara, το βιβλίο παραμένει ένα πολύ καλό αστυνομικό μυθιστόρημα, με συνταρακτικό τέλος ενώ ταυτόχρονα καταφέρει να σχηματίσει ένα τεράστιο ερωτηματικό πάνω από τα κεφάλια μας για τον τρόπο που βλέπουμε την τέχνη, για τα όρια πέρα από τα οποία πιέζει η αδηφάγα μας διάθεση για νέες συγκινήσεις και για το ρόλο του ανθρώπου μέσα σ’ όλον αυτόν τον κυκεώνα. Τα αρτ σοκ, η κηλιδωμένη τέχνη, τα ανιμάρτ και τα ανθρώπινα χειροτεχνήματα και διακοσμητικά δεν υπάρχουν ακόμα. Ίσως όμως στο μέλλον συμφωνήσουμε με τα λόγια του ιδιοφυούς καλλιτέχνη προς την Κλάρα: «Η ζωή, η τέχνη και ο θάνατος είναι διαβαθμίσεις του ίδιου κιαροσκούρο. Μέσω της τέχνης ανακαλύπτουμε πως η αλήθεια, η μόνη που αξίζει αυτό το όνομα, είναι το μισοσκόταδο».

Mauve_All

Advertisements

4 thoughts on “Η Κλάρα στο μισοσκόταδο – Χοσέ Κάρλος Σομόθα

  1. Καλωσήλθατε στη χορεία των βιβλιόφιλων μπλογκς. Οι απόψεις αναγνωστών γεμίζουν τους αναγνωστικούς μας ορίζοντες.

    Πολύ καλό το μότο του Φουρτβένγκλερ!
    Καλή αρχή ή καλή συνέχεια.
    Πατριάρχης Φώτιος

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s