Ο ορχηστρικός Βέρντι: πέρα από την όπερα

Ο Τζουζέπε Βέρντι είναι από τις λίγες προσωπικότητες της παγκόσμιας ιστορίας που το όνομά του συνδέθηκε τόσο στενά με τον ουμανισμό. Ο 19ος αιώνας ήταν μια περίοδος πολιτικών, κοινωνικών και στρατιωτικών ζυμώσεων στην Ευρώπη, από την οποία ξεπήδησαν τα πρώτα κράτη με τη σημερινή τους μορφή. Ο Βέρντι δεν ήταν απλώς καλλιτέχνης, με την στενή έννοια του όρου που του αποδίδει αποκλειστικά την παραγωγή μουσικών έργων, μα ένα ανήσυχο πνεύμα που η βασική ενασχόληση με την τέχνη της όπερας του προσέφερε την ευκαιρία να μετάφερει τις πολιτικές απόψεις του. Και συχνά, η επίδραση των έργων του καθόρισε σε πολύ μεγάλο βαθμό τις λαϊκές μάζες της Ιταλίας όπου η όπερα ήταν το μέσο με το οποίο διαδίδονταν και καλλιεργούνταν οι φιλελεύθερες ιδέες.

Ο Ναμπούκο (1842) είναι το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα, η επιθυμία να απελευθερωθούν οι εβραίοι σκλάβοι στη Βαβυλώνα είχε σαφή αντιστοιχία με την αυστροουγγρική επικυριαρχία στη Βόρεια Ιταλία. Ο ύμνος των ιταλών κατά τα γεγονότα του Μιλάνου το 1848 ήταν το περίφημο χορωδιακό Va pensiero. Ο Ναμπούκο είναι ίσως η πρώτη καθαρόαιμη πολιτική όπερα που αντί να προσφέρει ψυχαγωγία, καθοδηγούσε κι εμψύχωνε τα πλήθη με τον αλυτρωτικό χαρακτήρα της. Ο Βέρντι θα επαναλάβει το ίδιο εγχείρημα και με την Ιωάννα της Λωραίννης, τον Αττίλα, τους Λομβαρδούς, τη Μάχη του Λενιάνο κ.α. μα η υποστήριξη που του παρείχε το βασιλικό κράτος της Ιταλίας δεν είχε πάντα θετική όψη. Η μεταφορά του Τριμπολέτου του Βίκτωρα Ουγκώ που καυτηρίαζε την υπεροψία και την κατάχρηση της εξουσίας είχε σαν αποτέλεσμα να λογοκριθεί και να τροποποιηθεί το περιεχόμενό του. Σε μας έφτασε μέχρι σήμερα η τραγική καμπουριαστή φιγούρα του Ριγκολέτο. Χαρακτηριστικό της επιρροής που είχε στον ιταλικό λαό ο Βέρντι είναι όταν το όνομά του χρησιμοποιήθηκε ως πολιτικό σύνθημα: V.E.R.D.I. = Vittorio Emmanuelle Re d’ Italia (Βίκτωρας Εμμανουήλ, βασιλιάς της Ιταλίας), μάλιστα εκλέχτηκε και γερουσιαστής στα γεράματά του και είχε πλούσιο φιλανθρωπικό έργο.

 

Η σημερινή μουσική προσφορά έχει διαφορετικό χαρακτήρα από τις συνήθεις οπερατικές αναφορές (για ηχητικά δείγματα καθώς και τους δεσμούς για να κατεβάσετε το άλμπουμ δείτε στο τέλος του άρθρου). Το σύνολο των Εισαγωγών και των Πρελούδιων που παρουσιάζονται εδώ δεν έχει λιγότερο ενδιαφέρον από τις άριες και τα χορωδιακά στις γνωστές συλλογές, η ακροασή τους αποτελεί μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα πτυχή για να γνωρίσετε το ορχηστρικό ιδίωμα του Βέρντι. Η καθαρή λαμπερή ενορχήστρωση, το χαρακτηριστικό μεσογειακό ιδίωμα, ο μελωδικός πλούτος και η αμεσότητα υπάρχουν και στις λιγότερο γνωστές σελίδες του ιταλού συνθέτη, αποκαλύπτοντας έναν κόσμο λίγο εξερευνημένο και εκτιμημένο.

 

 

Με τη σειρά της σύνθεσής τους, ο Ομπέρτο (Oberto) έχει μια εκρηκτική ενορχήστρωση, που λόγω του πολιτικού θέματός του το ιταλικό κοινό χαιρέτησε τον Βέρντι ως το συνθέτη που μπορούσε μιλήσει άμεσα στην ψυχή τους και να εκφράσει τις πολιτικές τους ανησυχίες. Η Μία μέρα βασιλείας (Un giorno di regno) μπορεί να μην ακούγεται ιδιαίτερα επιτυχημένη ως κωμική όπερα που γράφτηκε σε μια περίοδο τραγικών θανάτων στην οικογένεια του Βέρντι, μα ο Ναμπούκο (Nabucco) με τη σταδιακή κλιμάκωση μεταξύ του τραγικού και της αφύπνισης του αλυτρωτισμού οριοθετεί την μουσική, αισθητική και πολιτική ωριμότητα του συνθέτη. Ο Ερνάνης (Ernani) με τη μορφή του πρελούδιου ιχνηλατεί μια διαφορετική άποψη πέρα από την τυπική φόρμα της εισαγωγής, αλλά η επικών διαστάσεων Ιωάννα της Λωραίννης (Giovanna d’ Arco) μας χαρίζει μια από τις αρκετά υποτιμημένες ωραίες σελίδες του Βέρντι.
Η συνέχεια με τον άδικα άγνωστο Αλτσίρα (Alzira) καταθέτει μια ραφινάτη ενορχήστρωση με εκπληκτικής ποιότητας μελωδίες, το θέμα του σόλο κλαρινέτου είναι μια από τις πιο όμορφες στιγμές. Διόλου τυχαίο που το βασικό θέμα με τα ξύλινα πνευστά επιλέχτηκε από τον Άλεξ Νορθ ως διασκευή στην Τιμή των Πρίτζι του Τζων Χιούστον. Ο Αττίλας (Attila) έχει μια συγκρατημένη δυναμική που σκοπό έχει να υπογραμμίσει τον απειλητικό χαρακτήρα του, οι Ληστές (i masnadieri) με τη χαλαρότητα της μορφής του είναι γνωστοί λόγω του όμορφου θέματος από το βιολοντσέλο. Ο σεξπηρικός Μάκβεθ (Macbeth) στην πολύ σύντομη εισαγωγή του καταφέρνει να περιγράψει εξαιρετικά πετυχημένα μια θυελλώδη σκοτεινή εποχή, ενώ ο εξίσου σύντομος Κουρσάρος (il corsaro) με τα ξαφνικά sforzandi απεικονίζει πετυχημένα την ψυχολογική αστάθεια των ηρώων του.

Η Μάχη του Λενιάνο (la battaglia di Legnano) δεν είναι κάτι περισσότερο από ένα εθνοπατριωτικό κάλεσμα, μα η γραφή του Βέρντι έχει μια ποιότητα που σπάνια συναντάμε σε ανάλογου χαρακτήρα έργα. Η Λουίζα Μίλλερ (Luisa Miller) αναδεικνύει την ιδιοφυία του συνθέτη της με τις ισορροπημένες αντιθέσεις της, ενώ ο Ριγκολέτο (Rigoletto), πασίγνωστος με το ατρειδικό θέμα της κατάρας από τα χάλκινα και τα τύμπανα και η Τραβιάτα (la Traviata), με το ωραιότατο λυρικό θέμα από τα τσέλα, ανήκουν βέβαια στα καταχρηστικά δημοφιλή έργα.

Οι Σικελικοί Εσπερινοί (les Vespres siciliennes) με τη λαγαρότητα της γραφής τους δικαίως κατακτούν ολοένα και περισσότερο τα προγράμματα των συναυλιών, ο Αρόλντο (Aroldo) μας παραδίδει μία ακόμη επικών διαστάσεων δραματουργία. Ο Χορός των μεταμφιεσμένων (un ballo in maschera) είναι μια ιστορία πολιτικής ίντριγκας με το κατάλληλο κλίμα δοσμένο από την ορχήστρα, αλλά η εκτυφλωτική Δύναμη του Πεπρωμένου (la forza del destino) παραμένει αξεπέραστο σημείο αναφοράς (κατά τη γνώμη μου το καλύτερο δείγμα εισαγωγής που μας έδωσε ο Βέρντι). Η συλλογή κλείνει με το λιτό δραματουργικό χαρακτήρα της Αΐντας (Aida), μια σύνθεση που δεν υποκύπτει σε εύκολους εντυπωσιασμούς.

Στη δισκογραφία είναι πολύ λίγες οι πλήρεις συλλογές των εισαγωγών και των πρελούδιων του Βέρντι, αλλά πολύ εύκολα ξεχωρίζει ένα από τα ωραιότερα άλμπουμ του Χέρμπερτ φον Κάραγιαν με την Φιλαρμονική του Βερολίνου, ηχογραφημένο κατά το 1976. Στυλιζάρισμα, δυναμισμός, ακρίβεια, λαγαρότητα και ενθουσιασμός χαρακτηρίζουν αυτή την ερμηνεία που συν τοις άλλοις, η ποιότητα της αναλογικής ηχογράφησης θα έπρεπε να κάνει να ντρέπονται πολλές ψηφιακές ηχογραφήσεις.

 

Δείγματα εισαγωγών: ο Αλτσίρα, για το πόσο ενδιαφέρον είναι ακόμη κι ένα εντελώς άγνωστο έργο του Βέρντι και ο Μάκβεθ για την εκρηκτική απόδοση του Κάραγιαν.

Κατέβασμα: η συλλογή αποτελείται από δύο μέρη καθώς είναι δύο τα cd. Οι δεσμοί είναι:
CD 1
CD 2

ΥΓ Περισσότερες ενδιαφέρουσες πληροφορίες για το έργο και τη ζωή του Βέρντι μπορείτε να διαβάσετε εδώ.

Advertisements

7 thoughts on “Ο ορχηστρικός Βέρντι: πέρα από την όπερα

  1. Μήπως μπορείτε να μας πείται ποιος είναι ο πίνακας στο σιντάκι της Deutsche Grammophon? Σπάω το μυαλό μου να θυμιθώ που τον έχω δει αλλά εις μάτην!

    Ευχαριστώ

  2. Spiretos72

    Είναι το Teatro alla Scala του Angelo Inganni. Χρησιμοποιήθηκε και στο διπλό LP του Κάραγιαν, που κατέχω κι αυτό.

    Ευχαριστώ τους υπόλοιπους και ανταποδίδω.

  3. Παράθεμα: Ενδιαφέροντα ελληνικά blog « Φίλοι της Κλασικής Μουσικής

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s