Ο Βλακοχορτοφάγος του Τζων Μπαρθ

Είναι πολύ σπάνιο μάλλον να διαβάζει κανείς ένα βιβλίο 800 σελίδων μεγάλου σχήματος και πυκνής γραμματοσειράς – αν το μοίραζε μια κάποια κυριακάτικη φυλλάδα, θα ήθελε πέντε έξι τόμους των διακοσίων πενήντα σελίδων έκαστο – και να αναφωνεί στην τελευταία σελίδα «κι άλλο! κι άλλο!» Το περί ου ο λόγος ανάγνωσμα είναι ο Βλακοχορτοφάγος του Τζων Μπαρθ, που το ρούφηξα για τρίτη φορά(!) ακούραστα τις προηγούμενες μέρες που είμαι εκτός διαδικτύου λόγω βλάβης του λάπτοπ μου (πάλιωσε πια, μάλλον καιρός να κλάψω την τσέπη μου για καινούριο). Ιδιαίτερα ασεβής και σαρκαστικός [και δεν θέλω ε-βλογ-οφανείς συνειρμούς εδώ], ο Τζων Μπαρθ μας προσφέρει σε πολύ συμφέρουσα τιμή τις σαρκαστικές ωδίνες της γέννησης του αμερικανικού έθνους μέσα από το πρίσμα ενός παντελώς ατάλαντου ποιητή, του Εμπενέζερ Κουκ που η φιλοδοξία της ζωής του είναι να συνθέσει ένα επικό ποίημα κατά τον ομηρικό τρόπο για την δημιουργία της πολιτείας του Μαίρυλαντ. Ένα παραληρηματικό γαϊτανάκι από ακριβείς ιστορικές παραθέσεις, αρτυσμένο με τις παραμορφωτικές συμμετοχές ενός κατά τα άλλα φανταστικού χαρακτήρα, όπου ο συγγραφέας δίνει στο βιβλίο του τη δομή και το ύφος του Δον Κιχώτη. Διόλου τυχαία επιλογή καθώς η φόρμα αυτή δεν είναι μιμητικού χαρακτήρα ακριβώς αλλά έχει ως σκοπό την επαύξηση μιας εφαρμοσμένης ιδέας σε σύγχρονα πλαίσια. Ο Τζων Μπαρθ καταφέρνει να τεντώσει, αν όχι να παραμορφώσει, αυτή την ιδέα και να προσφέρει άφθονο γέλιο μέσα από μια οδυνηρή αλληγορία. Οδυνηρή γιατί ο πρωταγωνιστής είναι ένας τρισάθλιος μες την αφέλεια του χαρακτήρας, που άλλοτε εκφράζουμε τη συμπάθεια και την συγκατάβαση για τη σκανδαλώδη παρθενιά του κι άλλοτε την αγανάκτησή μας λόγω αυτής της παρθενιάς που φέρνει τη συμφορά στον περίγυρό του. Οδυνηρή διότι, παρόλο που είναι αμερικανός ο συγγραφέας, δεν γράφει την ιστορία ως νικητής, αλλά ως επικριτής της. Όπως σημειώνεται στον πρόλογο του μεταφραστή «ο Βλακοχορτοφάγος πρέπει να έκανε την εντύπωση ιπτάμενου δίσκου που θα προσγειωνόταν καταμεσής του Σέντραλ Παρκ» (σ.σ. κατά το 1960 που εκδόθηκε το βιβλίο). Αν ο Βλακοχορτοφάγος θέλει να είναι ένας βιβλικός χαμαιλέοντας, αυτό εκφράζεται καλύτερα με τον χαρακτήρα του έτερου πρωταγωνιστή, ο Χένρυ Μπέρλινχαμ ο Γ’ που δεν διστάζει να αλλάζει τόσο συχνά κατασκοπικούς ρόλους και μεταμφιέσεις ώστε να καταλήγει να συμπληρώνει τον χαρακτήρα του Εμπενέζερ Κουκ – και μεταξύ άλλων βασικών πρωταγωνιστών – ως σκιαγραφήσεις της ψυχοσύνθεσης της Αμερικής. Την ομάδα των πρωταγωνιστών, συμπληρώνει η Τζόαν Τοστ, μια άλλη επιτυχημένη γελοιογραφική απόδοση της θερβαντικής Δουλτσινέας, και η αδελφή τού Εμπενέζερ, Άννα Κουκ, δύο γυναίκες που στη ζωή του αφελέστατου Εμπενέζερ εμφανίζονται τραγικά κωμωδιογραφημένες καθώς η ζωή τους υπαγορεύεται από τα ανδρικά πρότυπα, τις αντιλήψεις της εποχής τους και το σκληρό πεπρωμένο τους. Ο υπηρέτης Μπέρτραντ Μπάρτον είναι σαφέστατα ο Σάντσο Πάντσα, ιδανική αντίκρουση στον ενοχλητικά παρθένο Εμπενέζερ-Δον Κιχώτη. Στον Βλακοχορτοφάγο υπάρχει και μια παράλληλη ιστορία, ως φλας μπακ, με τις μορφές του Τζων Σμιθ, του προγόνου του Μπέρλινχαμ, ο παπάς Χένρυ ο Α’, και της Ποκαχόντας που δυο γενιές πριν θέτουν τα θεμέλια του αμερικανικού έθνους με άκρατη σατιρική διάθεση από την πένα του συγγραφέα. Ο Τζων Μπαρθ δεν παραδίδει μαθήματα αμερικανικής ιστορίας, αλλά εντρυφεί σε μια ανελέητη κριτική που θέλει να αποσαφηνίζει το προφανές που θέλουν να αποφύγουν τα βιβλία ιστορίας: κάθε έθνος γεννιέται από την διαφθορά και τη δυστυχία κι όχι από ιδέες που προσάπτονται σε κατοπινές ιστορικές «αναθεωρήσεις». Γι αυτό το λόγο, ο Βλακοχορτοφάγος δεν είναι απαραιτήτως «αμερικανικό» βιβλίο, μιλάει με το ντύμα της ευρωπαϊκής παράδοσης για μια δίκαιη αποτίμηση της Ιστορίας χωρίς φανφαρονισμούς και απατηλές (ίσως και ψεύτικες) «εθνικές ιδέες». Διότι, τόσο η ευρωπαϊκή, όσο και η αμερικανική ιστορία, είναι μια διαρκής πάλη πολιτικών και στρατιωτικών συμφερόντων. Αν ο Δον Κιχώτης είναι μια εσωτερική ψυχολογική πάλη, ο Βλακοχορτοφάγος ανάγεται σε μια πολιτική και πολιτισμική πάλη χρησιμοποιώντας τους θερβαντικούς όρους. Και το κάνει εξαιρετικά πετυχημένα.

Κι ένα σύντομο σχόλιο για τη μετάφραση: εκπληκτικής ποιότητας ο σπινθηροβόλος λόγος της, με την σφραγίδα του γνωστού συγγραφέα Αλέξη Πανσέληνου. Ώρες ώρες, νομίζει κανείς πως είναι τόσο καλά και ταιριαστά δεμένο το βιβλίο στην ελληνική γλώσσα, ώστε πιστεύει πως γράφτηκε από έλληνα συγγραφέα. Εύγε στον Αλέξη Πανσέληνο για την άψογη δουλειά, στο οποίο μεταφραστικό έργο του διέπρεψε και στο εξαιρετικό έργο του Μέρικε, ο Μότσαρτ στο δρόμο για την Πράγα.

Σχετικοί δεσμοί
Τζων Μπαρθ, ο Βλακοχορτοφάγος, μετάφραση Αλέξης Πανσέληνος, εκδόσεις Πόλις.

Advertisements

3 thoughts on “Ο Βλακοχορτοφάγος του Τζων Μπαρθ

  1. ακόμα 60 σελίδες που δεν ξέρω αν θέλω να τις διαβάσω για να μην τελειώσει.. βιβλίο που κάθε φορά που το πιάνεις στα χέρια σου όλες οι δουλειές σου πάνε πίσω. εχθές το βράδυ με έκανε αλλη μιά φορά να ξεχάσω να κοιμηθω!!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s