Αντιπαραθετικοί Μεταφραστικοί Βίοι

Η έκδοση του Συμπόσιου από τον Ζήτρο που προσέφερε δυό μέρες το Βήμα είναι αρκετά ενδιαφέρουσα αλλά μάλλον προβληματική. Αν η μετάφραση της Ηλέκτρας Ανδρεάδη στις εκδ Κάκτος χαρακτηρίζεται από σαφήνεια και αμεσότητα αλλά στα όρια μιας ίσως αμφιλεγόμενης απλούστευσης του πρωτότυπου κειμένου με όχημα μια "καθαρή" δημοτική χωρίς "δύσκολες" και "λόγιες" εκφράσεις, η μετάφραση του Ηλία Σπυρόπουλου είναι εξαντλητική όσο και αρκετά αποτελεσματική στην "απόδοση" του πλατωνικού ύφους σε σημείο που γίνεται "σοφιστικέ". Βέβαια, διαφωνίες και ελλείψεις είναι μάλλον σχετικά εύκολες, όσο και κακόπιστα, να επισημανθούν όταν αντιπαρατεθούν μεταξύ τους οι μεταφράσεις κυρίως με άξονα αναφοράς τον Συκουτρή, μα οι προσπάθειες να αποδοθεί στη σημερινή νεοελληνική το ομολογουμένως πανδύσκολο κείμενο του Πλάτωνα μπορούν να επιβραβευτούν άνετα για την αποτελεσματικότητά τους. Βέβαια, η επιλογή της κλασικής μετάφρασης του Συκουτρή είναι ούτως ή άλλως μονόδρομος, μα όπως ένα κλασικό έργο του Μπετόβεν αντέχει σε πολλές διαφορετικές ερμηνείες, έτσι και οι σύγχρονες αποδόσεις των αρχαίων κειμένων έχουν αν μη τι άλλο εξαιρετικό ενδιαφέρον ακόμη κι όταν αποτυγχάνουν σε επιμέρους σημεία. Παρ' ολαυτά, οι ειδικοί έχουν την αρμοδιότητα να κρίνουν όσες ανακρίβειες ή αστοχίες προκύπτουν, οι δικές μου εντυπώσεις και για τις δύο σύγχρονες μεταφράσεις περισσότερο θετικές είναι παρά αρνητικές καθώς με τέρπουν ιδιαίτερα στην προσέγγιση της πλατωνικής φιλοσοφίας.

Τα υπέρ της έκδοσης του Κάκτου:
1. Εύληπτη όσο κι άμεσα κατανοητή η απόδοση του κειμένου στη νεοελληνική χωρίς ο μακροπερίοδος λόγος, όπου χρειάζεται, να ενοχλεί.
Τα κατά της έκδοσης του Κάκτου:
1. Ελάχιστες σημειώσεις και πληροφορίες εκεί όπου ίσως θα ήταν αναγκαίο να αναδειχτούν τα ιστορικά και πολιτισμικά πλαίσια του Συμπόσιου και να επισημανθούν κάποια σημεία του κειμένου τα οποία χρήζουν περισσότερα επίπεδα κατανόησης.

Τα υπέρ της έκδοσης του Ζήτρου:
1. Δείχνει υπερπλήρης όσο και χορταστική η μετάφραση, εξαντλητική η ανάλυση του κειμένου, όπως και οι σημειώσεις και οι παρατηρήσεις.
Τα κατά της έκδοσης του Ζήτρου:
1. Αρκετά λόγια η απόδοση, λίγο κουραστικός ο μακροπερίοδος λόγος κυρίως όπου γίνεται κατάχρηση της άνω τελείας (παράδειγμα, οι μονές σελίδες 415[210c] έως 419[211b] της μετάφρασης). Σχεδόν οι μισές σημειώσεις είναι τόσο περιττές όσο κι έχουν καθαρά ακαδημαϊκό ενδιαφέρον που δεν αφορούν τον "μέσο" αναγνώστη.

Προτίμηση:
Η λογοτεχνικής ποιότητας απόδοση του Ιωάννη Συκουτρή. All time classic. Αλλά, ίσως το δίλημμα "λογοτεχνία" ή ακριβής μετάφραση, να έχει περισσότερο ενδιαφέρον απ' όσο δείχνει για τις "πιστές" αποδόσεις των αρχαίων κειμένων.

Όμως:

Ανακάλυψα ξαφνικά μόλις τώρα μια ασυνέπεια αντιπαραβάλλοντας σήμερα και τις δύο μεταφράσεις. Η Ηλέκτρα Ανδρεάδη στο 214 λέει: "Με τον Σωκράτη, άντρες, το τέχνασμά μου δεν έχει κανένα αποτέλεσμα. Όσο κι αν τον βάλει κανείς να πιεί, ποτέ δεν θα μεθύσει". Ο Ηλίας Σπυρόπουλος μεταφράζει το ίδιο απόσπασμα: "Η μηχανή που έστησα, φίλοι, δεν πιάνει τον Σωκράτη (άνω τελεία) γιατί, όσο κι αν του βάλεις να πιεί, θα τ' αδειάσει ως τον πάτο κι αποκλείεται να μεθύσει".

Τέχνασμα ή μηχανή;

Το πρωτότυπο κείμενο λέει: "Προς μεν Σωκράτη, ω άνδρες, το σόφισμά μοι, ουδέν". Αν είναι να πονοκεφαλιάζουμε πως τη μηχανή να τη σκεφτούμε ως μηχανεύομαι τότε… τα συμπεράσματα δικά σας. Διότι, αρχ. μηχανή < μήχος  =μέσο, τρόπος βοηθείας, σύμφωνα με το λεξικό του Φυτράκη.

Advertisements

7 thoughts on “Αντιπαραθετικοί Μεταφραστικοί Βίοι

  1. Χμ… ενδιαφέρον… πρέπει να το κοιτάξω…

    Έχω και μια ερώτηση, όμως:

    Αφού η λέξη «σόφισμα» χρησιμοποιείται και σήμερα, και μάλιστα με την ίδια έννοια — γιατί να μεταφραστεί;

  2. Tolisbak, προφανώς στα βιβλιπωλεία… τον έχω σε μια παμπάλαια έκδοση και δεν γνωρίζω από ποιόν οίκο κυκλοφορεί σήμερα (κι αν).

    cyrusgeo, την ίδια απορία έχω κι εγώ… αλλά προς τους μεταφραστές… (ωραιότατο το ποστ σου περί Πίρι Ρέις)

  3. Cyrusgeo, ειλικρινά, έχω φτάσει στο σημείο να μην επικροτώ πια κανέναν διότι ελλοχεύουν οι συνήθεις γνωστοί κακόπιστοι που αποδίδουν στους καλοπροαίρετους επαίνους κολακεία και γλείψιμο. Οπότε σχολιάζω μόνο όταν έχω να επισημάνω ή να διαφωνήσω με κάποια σημεία. Δυστυχώς.

  4. Η μετάφρασις του Συκουτρή κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ι.Δ. Κολλάρος. (Τήν είδα προσφάτως στο βιβλιοπωλείον «Πολιτεία».) Σε παλαιού τύπου έκδοσιν, από αυτές που προσφέρουν την ηδονή να κόβεις τα 16σέλιδα με τον χαρτοκόπτη.)

    Ο Ζήτρος, όντως, έχει πολύ καλές εκδόσεις. Και μάλιστα μερικές ιδιαίτερες εκδόσεις («Τρόποι ζωής και χιούμορ των αρχαίων Ελλήνων», «Πλάτωνος Μύθοι» κ.ά.)

  5. Θεωρώ ότι προσεγγίσατε πολύ εύστοχα και τις δύο εκδόσεις. Θα μου επιτρέψετε να συμπληρώσω ότι η μετάφραση Συκουτρή υπάρχει στις εκδόσεις «ΠΑΠΥΡΟΣ» (με πολλά προλεγόμενα και αναλύσεις. Υπάρχει επίσης η αξιόλογη μετάφραση των εκδόσεων ΖΑΧΑΡΟΠΟΥΛΟΥ.

    Ευχαριστώ για τη φιλοξενία

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s