Αποχαιρετισμός στον Στάνισλαβ Λεμ (1921 – 2006)

Έφυγε σε προχωρημένη ηλικία, 84 ετών, ένας από τους σπουδαιότερους συγγραφείς “επιστημονικής φαντασίας”, ο πολωνός φιλόσοφος Στάνισλαβ Λεμ, δημιουργός του Σολάρις και της Κυβεριάδας. Πνεύμα ιδιαίτερα οξύ κι ανήσυχο που ασχολούνταν ταυτόχρονα με πολλά θέματα σαν τη Ψυχολογία, την Κυβερνητική και τα Μαθηματικά, κατάλαβε από νωρίς ότι για να προσεγγίσει τα θέματά του από τη φιλοσοφική τους σκοπιά έπρεπε να κάνει αυτό σε το οποίο διέπρεψε τελικά: να γράφει μυθιστορήματα και νουβέλες μελλοντολογικού χαρακτήρα. Ο κεντρικός άξονας του προβληματισμού του ήταν η σχέση του ανθρώπου με το σύμπαν στο γνωστικό πεδίο. Πεδίο το οποίο συμπεριλαμβάνει όλες τις εκφάνσεις της ανθρώπινης αντίληψης, από τη θρησκευτική ανάγκη για πίστη προς τον αγνωστικισμό, από τη μεταφυσική στον ορθολογισμό και από την ανθρωπολογία στη ρομποτική.

Αν το περίφημο Σολάρις είναι ένα δοκίμιο για την αντίληψη του ανθρώπου στις κοσμικές επιρροές, ένα αγωνιώδες, όσο κι αναπάντητο τελικά, ερώτημα για την αναζήτηση του Τέλειου Θεού και εν τέλει, ένα εσωτερικό – κι εσωτεριστικό – ταξίδι, η Κυβεριάδα είναι ένα εξαίσιο κι ατελείωτο ξεχαρβάλωμα λογικής και παραλόγου όπου τα ρομπότ υπακούουν κι αυτά στη δαρβινική εξέλιξη. Το Σολάρις μιλάει για τον άνθρωπο σήμερα, η Κυβεριάδα για τον άνθρωπο αύριο, όταν αυτός δηλαδή δεν θα υπάρχει πια. Ο πεσιμισμός του Στάνισλαβ Λεμ δεν λειτουργεί με προφητικά κριτήρια αλλά περισσότερο ως προειδοποίηση, ως σήμα κινδύνου για τη μοίρα του ανθρώπινου είδους.

Ομοίως, τα Χειρόγραφα Που Βρέθηκαν Σε Μια Μπανιέρα είναι μια καφκική παραλλαγή με ένα σαρκασμό αποτελούμενο από ονειρικά συστατικά – προφανώς απόρροια της ενασχόλησής του με την γιουνγκική ψυχολογία κι επιπλέον, υπάρχει ένα έντονο άρωμα αποκρυφισμού, θέμα ιδιαίτερα προσφιλές στο συγγραφέα. Ο ήρωας (αυτο)παγιδεύεται σε ένα τεράστιο δημόσιο κτίριο κι επαναλαμβάνει σαν τα σκυλιά του Παυλώφ κινήσεις και σκηνές όπως σε κακό όνειρο: πρόκειται για ένα δυσοίωνο σχολιασμό για το τέλμα στις στατικές και προβλέψιμες συμπεριφορές του ανθρώπου που υπαγορεύονται από τις μόνιμες υποσυνείδητες φοβίες του. Η Αναζήτηση είναι ένα θρησκειολογικό “αστυνομικό θρίλερ” που κοντράρεται με το ρασιοναλισμό, με το χαρακτηριστικό “ατελές τέλος” του που αφήνει τη μετέωρη αίσθηση – και ταυτόχρονα ταφόπλακα του αστυνομικού είδους – πως για όλα τα πράγματα δεν υπάρχει μόνο μία εξήγηση που να μας ικανοποιεί όλους.

Ο Στάνισλαβ Λεμ ανήκει δικαίως στη χορεία των μεγάλων συγγραφέων ΕΦ – αν και είναι μάλλον άδικο να του προσάψουμε αποκλειστικά αυτόν το χαρακτηρισμό επειδή προχώρησε πολύ πιο πέρα από τους συναδέλφους του. Σαν τον Ισσάκ Ασίμωφ, τον Άρθουρ Κλαρκ, τον Ρέη Μπράντμπερυ, τον Φίλπ Ντικ, αλλά και με τους παλιότερους Τζωρτζ Γουέλς, Άλντους Χάξλεϋ, ακόμη και τον Ιούλιο Βερν. Μόνος του ο Στάνισλαβ Λεμ αποτελεί επιτομή και είδος στο χώρο της φανταστικής λογοτεχνίας σε σημείο που ανεξαρτητοποιείται από αυτήν.

Διαβάστε βιβλία του μεταφρασμένα στα ελληνικά (ο Σ. Λεμ έχει γράψει τεράστιο όγκο βιβλίων, δυστυχώς άγνωστα όλα στο ελληνικό κοινό):

Σολάρις, εκδόσεις Κάκτος και Ποταμός (με προτίμηση στις δεύτερες)

Κυβεριάδα, εκδόσεις Κάκτος (σε πάρα πολύ καλή για την εποχή της μετάφραση της Ροζίτας Σώκου, αλλά σήμερα ελαφρώς ξεπερασμένη κι αυτό καθαρά και μόνο για την τεχνική ορολογία)

Τα χειρόγραφα που βρέθηκαν σε μια μπανιέρα, εκδόσεις Καστανιώτη.

Η Αναζήτηση, εκδόσεις Καστανιώτη.

Δείτε

Σολάρις σε σκηνοθεσία Αντρέι Ταρκόφσκι (μια από τις ωραιότερες μεταφορές έργου ΕΦ στον κινηματογράφο)

Σολάρις σε σκηνοθεσία Στήβεν Σόντεμπεργκ με τον Τζώρτζ Κλούνεϋ (αδικοχτυπημένη από την κριτική ταινία, χωρίς να φτάνει το ταρκοφσκικό αριστούργημα αποτελεί μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα εναλλακτική ματιά, μάλιστα ο ίδιος ο Σ. Λεμ την εκτίμησε ιδιαίτερα)

Οργανικές Ενώσεις σε σκηνοθεσία του Αντρέι Βάιντα, βασισμένο στη νουβέλα Αλήθεια, υπάρχετε κύριε Τζων; (Αλήθεια, θα το δούμε ποτέ αυτό από κανένα κρατικό κανάλι;)

Advertisements

5 thoughts on “Αποχαιρετισμός στον Στάνισλαβ Λεμ (1921 – 2006)

  1. Υπαρχει και το βιβλιο «Τα ημερολόγια των άστρων» απο τις εκδοσεις ποταμος. Εξαίρετο!!!

  2. Υπάρχει και το αριστουργηματικό «Συνέδριο για το μέλλον» (Κάκτος), δυστυχώς εξαντήμένο (ευτυχώς το έχω 🙂 )

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s