Ο Χαβαλεδότοπος και ο Άλλος Κόσμος: μια αντιμπορχεσιανή κι αντιονειρική οπτική της πραγματικότητας

Διάβαζα χθες το post του φίλου μου Νιμπελούνγκεν για την «αναχώρηση» μιας καλής παλιάς συνεργάτιδάς του στο ραδιόφωνο και σφίχτηκα από την είδηση. Με προβλημάτισε όμως μια φράση του στο πικρό του κείμενο:

«Πολύ κόσμο αποχαιρέτησα τα τελευταία χρόνια. Και το χειρότερο είναι πως πρόκειται για κόσμο ενός ήθους που πια μοιάζει γραφικό και ξένο σε τούτον τον χαβαλεδότοπο».

Ο Νιμπελούνγκεν δεν έχει γενικά άδικο. Αλλά δεν έχει κι απόλυτο δίκιο από μια άλλη οπτική, καθώς αυτή η φράση του αρχίζει πια να είναι συνηθισμένη επωδός από πολλούς σκεπτόμενους ανθρώπους – με τον έναν ή τον άλλον τρόπο διατυπωμένη. Γεγονός είναι πως αυτοί που «φεύγουν» νωρίς είχαν να δώσουν πολλά πράγματα ακόμη με την παρουσία τους και είναι (ακόμη στη μνήμη μας) συχνά από τους πιο συμπαθείς ανθρώπους. Δεν έχει καμία σημασία ποια διαδρομή ακολουθούσαν, από το ραδιόφωνο στη συγγραφή, έως το γαλατάδικο. Σημασία έχει η αξία της παρουσίας τους και το πόσο επηρέασαν το περιβάλλον τους.

Στην τελευταία φράση μου εστιάζεται ο γενικευμένος προβληματισμός μου. Το περιβάλλον στο οποίο κινούνταν οι αναχωρητές. Όταν ο Νιμπελούνγκεν μιλάει για έναν «κόσμο ήθους» σε αντίθεση με τον «χαβαλεδότοπο» ίσως υποσυνείδητα κάνει το σφάλμα να συγχέει και να εξισώνει αυτούς τους δύο ανόμοιους κόσμους συγκρίνοντάς τους. Ο «κόσμος» δεν είναι ενιαίος, αποτελείται από πολλά επίπεδα κι εκφάνσεις και κανείς – σχεδόν είναι αδύνατον – δεν μπορεί να ζει ταυτόχρονα σε όλα τα επίπεδα. Αν ο «χαβαλεδότοπος» έχει την ισχύ που έχει, είναι επειδή αποτελεί ένα ευρύ πεδίο κατανάλωσης που αποσκοπεί αποκλειστικά σε πρόσκαιρα οικονομικά οφέλη. Γι αυτό έχουμε συμπτώματα τύπου π.χ. Fame Story και Θέμου Αναστασιάδη, αυτοί πουλάνε την εικόνα τους, δεν παράγουν κάτι αξιόλογο πνευματικά ούτε και χρηστικό υλικό.  Εμπόριο κάνουν, όχι πολιτισμό. Ούτε πολιτική καν, η πολιτική είναι (ή πρέπει) να συντηρείται μακροπρόθεσμα μια εθνική, κρατική, θρησκευτική και πολιτισμική οντότητα, όχι η βραχύβια εκμετάλλευση μιας μικρομεσαίας μάζας που στέλνει sms του ενός ευρώ για να εκλεγεί ο κάθε ατάλαντος κοψοχρονιάς προσωπάρα της κακομοιριάς.

Απλά, ο «χαβαλεδότοπος» ως γιγαντισμός έχει την ποδοπήλινη αξία του επειδή ζητά χρήματα από μας για να τα ξοδέψει και να τα επενδύσει σε άλλα ακόμη πιο πρόσκαιρα και μίζερα πράγματα. Αν από την αρχαία Ελλάδα, διαμέσου των αιώνων, επιζούσαν ατομίδια τύπου Περικλέους του Fame Story , τότε ο κληρονομημένος πολιτισμός μας δεν θα ήταν αυτό που είναι τώρα – αλλιώς, δικαίως θα τον στέλναμε ξεγυρισμένα στην Ψυττάλεια. Και οι αρχαίοι κάνανε το χαβαλέ τους αναμφισβήτητα, αλλά κανένα από αυτά τα μηδαμινά πρόσωπα δεν επέζησε με το σπαθί του. Ποιο «σπαθί» δηλαδή… μην τρελλαθούμε κιόλας, εντάξει υπερέβαλλα λίγο.

Αν εσύ Νιμπελούνγκεν κάνεις ραδιόφωνο – και γνωρίζουμε πολλοί τον τρόπο που δουλεύεις – είναι επειδή συνειδητά θέλεις να είσαι ο φορέας μιας πολιτισμικής παράδοσης χωρίς να προτάσσεις τον εαυτό σου πάνω απ’ όλα (ξέρω τι λέω…θυμάμαι με ευχαρίστηση τη βδελυρή σου άρνηση όταν σου πρότεινα να προωθήσεις συστηματικά τα ωραία ποιήματά σου μέσω της εκπομπής σου). Γι αυτό άνθρωποι σαν την Νένια Γλύπτη, τον Κώστα Γιαννουλόπουλο και τον Ρούσσο, που αναφέρεις συχνά, μας είναι σχετικά άγνωστοι. Αλλά χάρη σε αυτούς, ο πολιτισμός μας μεταφέρεται ζωντανός και βάζουν το λιθαράκι τους – με όσο σημαντικό κι ασήμαντο αντίκτυπο έχει. Ειδικά ο Γιαννουλόπουλος, ως εξαίρετος «ωτακουστής», εισήγαγε την τζαζ στην Ελλάδα στις σωστές και γοητευτικές διαστάσεις της και ορθά κατέχει την αναγνώριση που έχει τώρα. Δυστυχώς, έφυγε νωρίς αλλά η εντύπωση και η αξία του θα μείνει. Σημασία είναι το τι κάνουν, αυτοί, εσύ, οι άλλοι στο μέλλον, όχι τι «πουλάνε» ή θα ήθελαν «να πουλήσουν» ή δεν «θέλουν» να πουλήσουν κάτι. Πρώτα είναι η αγάπη για το αντικείμενο, η βεβαιότητα για την αξία του και τελευταίο έρχεται το όποιο οικονομικό όφελος. Το αντίθετο, σαφώς είναι αντιπροοδευτικό και αντιπολιτιστικό. Κάτι ξέρανε οι αρχαίοι και οι κληρονόμοι τους που διέσωσαν ότι μπορούσε κι ήταν άξιο (το τελευταίο, δυστυχώς δεν δικαιολογεί τις βαρυσήμαντες απώλειες) να σωθεί.

Γι αυτό διαφωνώ με την (υποσυνείδητη) εξίσωση του κόσμου σου/μας με τον «χαβαλεδότοπο». Αν εσύ θες να σβήσεις τον «χαβαλεδότοπο» θα πρέπει να παίξεις με τους όρους του. Αλλά θα γίνεις ίσως κι εσύ ο ίδιος «χαβαλές», όπως για πρόχειρο παράδειγμα, ο Λάκης Λαζόπουλος που παρ’ όλη την καυστική κι εύστοχη ειρωνία του και την ιδιαίτερη εξυπνάδα του, ενσωματώθηκε αφόρητα στον «χαβαλεδότοπο» σε σημείο που γίνεται απόλυτα αντιπαθής με το να ασχολείται με πεδία που δεν αξίζουν στο οποιοδήποτε ταλέντο του. Έχουμε μερικά ραδιόφωνα, ίσως κάποιες ταινίες, βιβλία, μουσικές, ακόμη μέχρι τις ιστοσελίδες και τα blog. Πεδία που είναι και τα πιο επισφαλή και συχνά έως πάντα, οικονομικά ασύμφορα. Νταλάρες θα γενούμε; Ε μα! Να μας λείπει. Καλύτερα φτωχός και με καλλιεργημένο πνεύμα παρά πλούσιος και περιφερόμενη (και περιφρονημένη) γλάστρα.

Γι αυτό λέω, ας ασχοληθούμε με την καλλιέργεια μας και τους στόχους μας, αν κι όταν τους θέτουμε. Ο Τόμας Μαν σίγουρα δεν είχε ανάγκη να χωθεί και να συναγελάζεται τον «χαβαλεδόκοσμο» για να βγάλει τον Δόκτορα Φάουστους και το Μαγικό Βουνό, παρά μόνο κατέγραψε, με την ιδιαίτερη οξυδέρκεια του, την κλινική  εικόνα του. Αυτή είναι η ειδοποιός διαφορά: να μένεις απ’ έξω παρατηρώντας τον κι όχι συμμετέχοντας. Για να μην φθαρείς εσύ ο ίδιος.

ΥΓ. Να ζητήσω συγγνώμη, γιατί ενώ αρχικά το κείμενο προοριζόταν για σχόλιο στο post του Νιμπελούνγκεν, γιγάντωσε, κι από ένα σημείο και πέρα πιστεύω πως αυτονομήθηκε το περιεχόμενό του. Κατανοητό έτσι;

Advertisements

7 thoughts on “Ο Χαβαλεδότοπος και ο Άλλος Κόσμος: μια αντιμπορχεσιανή κι αντιονειρική οπτική της πραγματικότητας

  1. e-Lawyer, νομίζω ότι ήμουν πολύ σαφής, αναφέρομαι στη σχέση και τη σύγκριση του «χαβαλεδότοπου» με το τι είναι πραγματικά άξιο να λέγεται πολιτισμός. Συμφωνώ, επαυξάνω και ξέρω ότι αυτό εννοείς σε πρώτη ανάγνωση, ότι το εμπόριο από τα προϊστορικά χρόνια βοήθησε στην εξάπλωση του πολιτισμού, αλλά σήμερα γίνεται ακριβώς το αντίθετο. Οι διάφοροι πολιτισμοί που, ούτως ή άλλως, είναι γνωστοί χωρίς την ανάγκη «διαφήμισης», «οικονομικής προσδοκίας» και «ωφέλειας» έγιναν κοινό κτήμα μέσω της εμπορικής ανταλλαγής χωρίς να βοηθούν σχεδόν σε τίποτα την πολιτισμική εξέλιξη.

    Αν ο κρατήρας του Βιξ, πρόκειται για ένα – δυστυχώς άγνωστο στο ευρύ κοινό, αλλά σημαντικότατο για την προϊστορία των «χωρίς γραφή» πολιτισμών, μην ξεχνάς και τις κραυγαλέες συγγένειες μεταξύ Αχαιών και Κελτών στην τέχνη τους – τεραστίων διαστάσεων μυκηναϊκό αγγείο σε μια ασήμαντη πόλη στην ενδοχώρα της Γαλλίας, που έφτασε εκεί κατά την προϊστορία που «δήθεν» δεν υπήρχε γραφή στην αρχαία Ελλάδα, νομιμοποιούνται οι άστοχες και άτοπες συγκρίσεις του «χαβαλεδιάρικου» κόσμου με την αυθυπαρξία μας; Όχι ως Έλληνες ακριβώς, αλλά ως συμμετέχοντες στην παγκοσμιοποίηση; Το αντίθετο που επικαλούμαι σχεδόν άμεσα, και το εξυποννοεί πολύ έμμεσα ο Νιμπελούνγκεν, είναι πως το εμπόριο καθεαυτό, έχει απωλέσει τον χαρακτήρα του φορέα πολιτισμού και έχει αυτοσκοπό την ικανοποίηση άμεσων και πρόσκαιρων χρηματικών ανταποδόσεων. Χωρίς να βοηθάει σε τίποτα στην καλλιέργεια και την διάδοση ιδιαίτερων πολιτισμικών χαρακτηριστικών. Ακούγεται μεν «αντιπαγκοσμιοποιημένο» αυτό που λέω, αλλά θεωρώ πως είναι η στυγνή αλήθεια σήμερα. Η κενοδοξία των σημερινών εμπόρων είναι η κατάρα για κάθε πολιτισμό που έχει αναπτυχθεί στον πλανήτη μας. Αυτό καταλογίζω εδώ.

  2. Κι εγώ μιλάω για το σήμερα. Η έννοια πολιτισμός είναι ευρύτατη και δεν σημαίνει κάτι α πριόρι θετικό αισθητικά, όπως και το εμπόριο δεν σημαίνει κάτι α πριόρι αρνητικό. Μου φαίνεται επίσης λίγο αντιφατικό να χρησιμοποιούμε έναν καταγγελτικό λόγο για «χαβαλεδισμό» (δεν έχω πρόβλημα με την τούρκικη προέλευση, αλλά αυτή η ετυμολογία με δυσκολεύει λίγο) τη στιγμή που είμαστε σε έναν χώρο χαλαρού διαλόγου που δεν «παράγει» κατ· ανάγκη ωφέλιμα αποτελέσματα για τρίτους, πράγμα που νομίζω ότι ίσως και να ψιλοείναι ο ορισμός του χαβαλέ, αλλά κρατάω και μια πισινή.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s